منطقه 1

حال چنار‌های این خیابان خوب نیست

نویسنده: راحله عبدالحسینی
تهران است و بلندترین خیابان خاورمیانه و چنارهایش. برخی از چنارهایی که 7دهه پیش در خیابان ولی‌عصر(عج)کاشته و شناسنامه این خیابان شد، با ساخت‌وسازهای بی‌رویه و آلودگی هوا و کم‌آبی دچار خزان شد و تنه خشکیده‌اش به یادگار ماند...
1396/09/04
 تهران است و بلندترین خیابان خاورمیانه و چنارهایش. برخی از چنارهایی که 7دهه پیش در خیابان ولی‌عصر(عج)کاشته و شناسنامه این خیابان شد، با ساخت‌وسازهای بی‌رویه و آلودگی هوا و کم‌آبی دچار خزان شد و تنه خشکیده‌اش به یادگار ماند. اما هنوز هم درختان این خیابان، سایه سخاوتمندانه‌شان را بر خیابان ولی‌عصر(عج) می‌اندازند و به چهره شهر زیبایی می‌بخشند. وضع رسیدگی به درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج) از میدان تجریش تا چهارراه پارک وی را که در منطقه ما قرار دارد، در گفت‌وگو با دکتر «داریوش مهرشاهی»، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش اداره فضای سبز شهرداری منطقه بررسی کرده‌ایم.
  •  درختان چنار در محدوده میدان تجریش تا پارک وی، پلاک‌کوبی شدند و به اصطلاح شناسنامه الکترونیکی دارند. این کار چه مزیتی برای حفظ سلامت و نگهداری از درختان داشته است؟
پلاک یا تگ که شناسنامه الکترونیک درخت به حساب می‌آید، شبیه میخ پلاستیکی است که داخل تنه درخت به سمت پیاده‌رو کاشته و با دستگاهی اطلاعات آن خوانده می‌شود. هر پلاک کد16رقمی شامل عدد و حروف انگلیسی است که اطلاعاتی از جمله‌گونه، ارتفاع، مختصات جغرافیایی، وضع شادابی، وضع ریشه، محیط بن درخت، درجه خمیدگی به سمت خیابان یا ساختمان و شکستگی شاخه‌ها را شامل می‌شود. این اطلاعات به‌صورت مداوم به روز می‌شود تا نگهداری از درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج)با دقت بیشتری انجام شود.
  •  با وجودی که این درختان بستر کاشت مناسبی دارند، اما چرا تعدادی از درختان در حال خشک شدن هستند؟
ریشه درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج)در نهر است نه در خاک. دور تا دور آن هم یا سنگفرش شده یا سیمان. از این‌رو برای کوددهی محدودیت داریم و درختان از نظر مواد غذایی در مضیقه‌اند. ضمن اینکه خیابان ولی‌عصر(عج)شیب دارد. به مرور زمان این گونه آبیاری به درخت آسیب می‌زند. اگر در محل تماس طوقه با آب پوسیدگی قارچی و باکتری باشد، آلودگی از طریق آب جاری به درختان پایینی هم سرایت می‌کند.
  •  با این حساب کوددهی به‌صورت محلول‌پاشی روی برگ و تاج درخت برای حفظ سلامت آنها انجام می‌شود؟
بعد از بررسی اینکه چه عنصری برای درخت لازم است، محلول‌پاشی از ساعت 2 تا 4 صبح انجام و توسط روزنه‌ها جذب می‌شود. در واقع ما کودپاشی طبیعی که باید از طریق ریشه جذب شود را از طریق برگ انجام می‌دهیم.
  •  خیابان ولی‌عصر(عج)یکی از معابر پر‌ تردد و شریان‌های اصلی منطقه ماست. برای آلودگی‌هایی که روی برگ چنارها می‌نشیند چه فکری کرده‌اید؟
 تردد بیش از حد وسایل نقلیه در خیابان ولی‌عصر(عج) باعث می‌شود تا آلاینده‌ها روی سطح برگ بنشیند. دوده و چربی، راه نفوذ نورخورشید به داخل برگ را می‌بندد و مواد ثانویه و اسیدآمینه لازم مورد نیاز چنار تأمین نمی‌شود. برای این موضوع آب شویی تاج درخت هفته‌ای دوبار انجام می‌شود. مواد شوینده مجاز هم دوستدار محیط‌زیست است و خاک را قلیایی نمی‌کند.
  •  چند سال پیش با سرمای ناگهانی هوا برخی از چنارها شکسته و خشک شد. برای موارد احتمالی چه راهکاری دارید؟
سال 86 سرمای ناگهانی هوا و بارش برف به برخی چنارها آسیب زد. تاج درخت برگ داشت که برف آمد و شاخه‌ها شکست. در سرمای ناگهانی آب داخل آوندها یخ می‌زند و به دلیل افزایش حجم آب در اثر یخ‌زدگی، نسوج درخت می‌شکند و شکستگی تا پایین تنه درخت می‌آید. برای همین از ضد یخ گیاهی استفاده می‌کنیم تا شاهد این اتفاق نباشیم. سلامت درختان چنار را با کودپاشی، آب شویی و محلول‌پاشی تا جایی که امکان دارد حفظ کرده‌ایم.
  •  قبول دارید که ساخت‌وساز هم از متهمان آسیب رساندن به چنارهای خیابان ولی‌عصر(عج)است. این روند چگونه سلامت چنارها را به خطر انداخته است؟
ساخت‌وساز و بلند مرتبه‌سازی با پارکینگ‌هایی که 5طبقه زیر زمین ساخته شد به ریشه رونده درختان چنار آسیب زد. زهکش خاک به هم خورد و ارتباط ریشه‌های درخت قطع شد و نیاز آبی درخت بالا رفت. این آبیاری زیاد به دلیل به هم خوردن زهکش خاک باعث می‌شود تا آب اضافی از طریق بازشدن روزنه و تعرق دفع شود. اگر در تابستان که روزنه درخت چنار باز است باد گرم بوزد، چنار دچار خزان زودرس می‌شود. سطح برگ چنار هم وسیع است. آبیاری کم هم باشد درخت رو به زوال می‌رود.
  •  چرا برخی از چنارها تاج خشکی دارند در حالی که شاخه‌های پایینی درخت سبز است؟
وجود ساختمان‌هایی با شیشه‌های رفلکس در حاشیه خیابان ولی‌عصر(عج)یکی از علت‌هاست. بازتاب نور در شب به تاج درخت می‌خورد. در حالی که در شب برگ‌ها نباید نور ببینند. این موضوع وضع طبیعی درخت را به هم می‌ریزد و باعث خشکی می‌شود. طبقات زیاد ساختمان‌ها هم باعث می‌شود تا درخت نور نبیند و به سمت خیابان متمایل شود تا نور ببیند. نورپردازی روی درختان هم در شب کار نادرستی است که فیزیولوژی درخت را به هم می‌ریزد. روزهای اول که درختان پلاک‌کوبی شدند، تگ‌های الکترونیکی توسط معتادان ربوده می‌شد. ما به کمک شهروندان و افزایش آگاهی آنان هم برای حفظ چنارها نیاز داریم. امیدواریم با ارتقای فرهنگ شهروندی شاهد این موارد نباشیم.

درختان چنار به روایت اهالی محله تجریش
بچه‌های مدرسه درخت کاشتند

علیرضا عابدی، یکی از کاسبان و ساکنان محله تجریش است. صحبت از گذشته خیابان ولی‌عصر(عج)و چنارها که می‌شود به شنیده‌هایش از قدیمی‌ها رجوع می‌کند و از قول یکی از آنها این‌گونه نقل می‌کند: «عضو گروه پیشاهنگی دبستان بودم که یک روز دیدیم پهلوی اول به مدرسه ما در خیابان ولی‌عصر(عج)آمد. به ما گفت سربازها کنار خیابان را چاله کندند، شما در چاله‌ها درخت چنار بکارید. ما هم درخت‌ها را کاشتیم و بعد از آن مراقبش بودیم. از مدرسه که تعطیل می‌شدیم، از شاخ و برگ درخت آویزان نمی‌شدیم و به آن لطمه نمی‌زدیم و حواسمان بود تا کسی هم به درخت آسیب نزند. چون خودمان کاشته بودیم.»

حسین خیابانچی درختان را آبیاری می‌کرد
مهدی عابدی، در محله تجریش مغازه عطاری دارد. او از میان خاطرات قدیمی‌اش از خیابان ولی‌عصر(عج)یکی را انتخاب می‌کند و می‌گوید: «یادم هست خیابان ولی‌عصر(عج) سنگفرش بود نه آسفالت. خودرویی هم رفت‌وآمد نمی‌کرد. عباس دواچی، 5 دستگاه ماشین داشت. از سرپل تجریش تا پارک‌شهر 2 ریال کرایه می‌گرفت. این خیابان، درختان چنار زیبایی داشت. متصدی آبیاری درختان چنار «حسین خیابانچی» بود. خودش درختان را هرس می‌کرد. حتی نیمه‌شب سمپاشی می‌کرد که درخت‌های چنار آفت نزند. این همه ساختمان نبود. درختان را به خاطر پل جلو ساختمانشان قطع کردند. چنارها زیبایی خیابان ولی‌عصر(عج) بودند.»

بوته‌های رز رونده بین درختان چنار
حاج علی فرهمند 90سال دارد و در بازار تجریش مشغول کسب و کار است. برایمان می‌گوید: «مهم‌ترین خصوصیت این خیابان همین چنارهای یکدست و زیبایش بود. یادم هست وقتی مدرسه می‌رفتم و کلاس چهارم بودم، می‌دیدم که مشغول خیابان‌کشی و درخت کاشتن هستند. اطراف خیابان آن روزها پر از گل و لای بود تا این درختان چنار را بکارند. درختان کوچک و باریک بود. بین هر 2 تا درخت چنار هم یک بوته گل رز رونده می‌کاشتند. منظره فوق‌العاده زیبایی بود. بوته‌های رز به مرور زمان از بین رفت.»

  آلودگی هوا از دلایل خشک شدن درختان
«یکی از دلایل خشکیدگی درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج)آلودگی هوای تهران است.» محمدرضا عظیمیان، کارشناس فضای سبز، با اشاره به اینکه شرایط نامساعد باعث خشک شدن درختان می‌شود، می‌گوید: «آلودگی هوای تهران و ریزگردهایی که روی برگ می‌نشیند، شرایط نامساعدی را به وجود آورده و تنفس درختان را با مشکل روبه‌رو کرده است. اقلیم تهران تغییر کرده است. درخت چنار به هوای خنک نیاز دارد.» عظیمیان، علاوه بر اقلیم و شرایط آب و هوایی نکات دیگری را هم در سلامت درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج)مؤثر می‌داند و اشاره می‌کند: «آبیاری و هرس نشدن به موقع نیز سلامت درختان را به خطر می‌اندازد. به دلیل ساخت‌وسازهای زیاد در حاشیه خیابان ولی‌عصر(عج)، پارکینگ‌های چند طبقه هم حفر شد و ریشه درختان چنار و آبیاری آنها را به خطر انداخت. ساختمان‌های حاشیه خیابان حداکثر 2 طبقه بود و حالا 20 طبقه است. درخت هم به ناچار به سمت خیابان متمایل می‌شود یا می‌شکند.»

  رقابت برای آب و غذا
عظیمیان، با اشاره به عمر 7دهه‌ای درختان چنار خیابان ولی‌عصر(عج)و فاصله اندک آنها از هم می‌گوید: «70سال پیش درختان چنار به فاصله بسیار کم از همدیگر کاشته شدند. در حالی که باید حداقل 5متر فاصله داشته باشند. این تراکم، درختان را در رقابت برای مواد غذایی از خاک و در ارتفاع برای دریافت نور خورشید دچار مشکل می‌کند. برای افزایش عمر مفید درختان باید از کودهای تقویتی استفاده کرد.»

  دوستی با درختان
او درباره تزیین برخی از درختان خشکیده خیابان ولی‌عصر(عج) می‌گوید: «این حرکات نمایشی برای این است که محبت‌مان به درخت را نشان دهیم. هرچند این درختان خشکیده است، اما باز هم ما می‌خواهیم دوستی خود را با محیط‌زیست و درخت نشان دهیم. تهران صدسال قبل برای خودش چنارستان بود. اکنون با گرم شدن کره زمین، ساختمان‌سازی و آسفالت و این همه نور و حرارت چنارها از بین می‌روند.»

  سازگار با اقلیم پایتخت
عظیمیان، با توجه به شرایط فعلی اقلیم پایتخت، کاشت درختانی را توصیه می‌کند. «نارون پیوندی که نمونه آن در بلوارکشاورز کاشته شده،‌گونه‌ای مقاوم است. انواع زیتون و توت‌های غیرمثمر هم با اقلیم تهران سازگارند و به کم‌آبی و آلودگی مقاوم ولی کاشت آنها به دلیل وجود سفیدبالک‌ها در تابستان، توصیه نمی‌شود. سوزنی برگان از جمله سرو و کاج درختان مقاومی هستند.»

چنارها، شناسنامه خیابان ولی‌عصر(عج)هستند
درخت چنار خصوصیات منحصربه‌فردی دارد. چنار، تنها درختی است که با پاجوش تکثیر می‌شود. درخت قانعی است زیرا با 2 بار آبیاری در سال، همچنان سرسبز باقی می‌ماند. برگ چنار تلخ است. از این‌رو آفت نمی‌زند مگر از طریق مواد شیمیایی. چنار پربرگ است و درست مانند ریه‌های تنفسی شهر عمل می‌کند. چنار با شاخ و برگ گسترده، نماد شکرالهی است. برگ‌های درخت چنار شبیه پنجه دست است که روبه آسمان باز شده و شکرگزاری می‌کند. چنار هرچه بلندتر می‌شود، سایه گستر و افشان‌تر می‌شود. چنارهای خیابان ولی‌عصر(عج)که شناسنامه و معرف این خیابان است، محصول تفکر بلدیه پهلوی اول است. پهلوی اول در دهه اول سلطنت خود تصمیم گرفت از کاخ مرمر تا کاخ سعدآباد را خیابان‌کشی کند. از راه‌آهن تا چهارراه معزالسلطان راه باریکی بود و از آنجا تا سرپل امیربهادر خیابان اندکی پهن‌تر می‌شد و تا کافه شهرداری یا چهارراه ولی‌عصر(عج)امروزی ادامه داشت. اما بعد از آن بیابان بود. برای همین هم از اینجا تا سرپل تجریش به نام جاده جدید شمیران نام گرفت و قرار شد دو طرف جاده را درخت چنار بکارند. جاده قدیم هم همان خیابان شریعتی بود. عکسی از محمود پاکزاد که روزهای اول خیابان‌کشی را نشان می‌دهد، درختان چنار نهال هستند و کلفتی آنها به یک‌بند انگشت می‌رسد. پهلوی اول دستور داد تا آب قنواتی که به سعدآباد می‌رود، به‌عنوان حقابه برای آبیاری و سرسبزی درختان چنار استفاده شود. چنارها طوری کاشته شده بود که در تابستان خیابان ولی‌عصر(عج)سایه می‌شد و نمای زیبایی به خیابان می‌بخشید. هر تکه‌ای از خیابان ولی‌عصر(عج) از سرپل تجریش تا میدان راه‌آهن، زیبایی خاص خودش را داشت. چنارهای خیابان ولی‌عصر(عج) هویت و شناسنامه خیابان بود. متأسفانه با سیمان و سنگفرش کردن خیابان ولی‌عصر(عج)، ریشه‌های درختان چنار آسیب دید و از نفس افتاد.
نصرالله حدادی، نویسنده و پژوهشگر تهران قدیم

 با اقلیم پایتخت سازگار است
دکتر پرویز کردوانی، هم‌محله‌ای ماست که او را به نام پدر علم کویر ایران و جغرافیا می‌شناسیم. استاد کردوانی، برای حفظ فضای سبز پایتخت با توجه به بحران کم‌آبی، معتقد است دیگر نباید درخت چنار بکاریم. «‌‌شهرداری‌ها باید در میان بلوارها سرو شیرازی بکارند و 2 طرف آن هم کاج. مصرف آب ‌این درختان بسیار کم و متناسب با اقلیم تهران است. در پاییز و زمستان هم که پدیده وارونگی هوا در تهران ایجاد می‌شود، این درختان برگ سبز دارند. اما چنار در زمستان برگ ندارد. برف روی درخت کاج در اثر نور خورشید تبخیر می‌شود و هوا را مرطوب می‌کند.»

خیابان ولی‌عصر(عج) از پارک وی تا تجریش
2/5کیلومتر طول خیابان در منطقه کل طول خیابان ولی‌عصر(عج)از میدان تجریش تا میدان راه‌آهن 18 کیلومتر است.
2027اصله درخت کهنسال چنار
234اصله درخت چنار در این محدوده دوباره کاشته شده است.
230اصله درخت چنار خشکیده منطقه که تک الکترونیک دارد، رفع خطر شده است.
60هزار درخت چنار در سال 1318 در طول خیابان ولی‌عصر(عج)از میدان تجریش تا میدان راه‌آهن کاشته شد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code