منطقه 1

رسـتم‌آبادی که فرمانیه شد

نویسنده: پریسا امیرقاسم خانی
محله فرمانیه، امروز یکی از محله‌های شمالی و مرفه‌نشین در شمیران است که در سمت شمال شرقی تجریش قرار دارد. وارد محله که می‌شوید می‌توان گفت نشانه‌ای از گذشته شمیران در آن وجود ندارد، به جز موارد معدود که از نگاه تیزبین دور نمی‌ماند....
1396/09/11
 محله فرمانیه، امروز یکی از محله‌های شمالی و مرفه‌نشین در شمیران است که در سمت شمال شرقی تجریش قرار دارد. وارد محله که می‌شوید می‌توان گفت نشانه‌ای از گذشته شمیران در آن وجود ندارد، به جز موارد معدود که از نگاه تیزبین دور نمی‌ماند. فرمانیه محله‌ای پر از برج‌ها و ساختمان‌های بلند چند طبقه است، ولی جالب است بدانید این محله در گذشته بسیار گسترده‌تر بوده، طوری که وسعت آن تا مناطق دیگر ادامه داشته است. بعدها به علت گستردگی شهری کوچک‌تر شده است. با چند تن از اهالی قدیمی محله، درباره چرایی نامگذاری و شکل‌گیری محله و نقاط شاخص فرمانیه، گفت‌وگو کرده‌ایم.

  رستم‌آباد بالا
هویت اصلی محله فرمانیه به نام رستم‌آباد بوده است. داستان از این قرار است که حدود 50 سال قبل محله فرمانیه بخشی از محله رستم‌آباد در منطقه 3 تهران امروز بوده و رستم‌آباد هم به 2 محله رستم‌آباد بالا و پایین تقسیم می‌شده که رستم‌آباد بالا در واقع همین فرمانیه امروز است. درباره اینکه چرا آن محله را رستم‌آباد می‌خواندند، محلی‌ها اطلاعات دقیقی ندارند و می‌گویند به نظر می‌رسد فردی به نام رستم، محله را ‌آباد کرده است. «علی نوریان» یکی از اهالی قدیمی محله فرمانیه می‌گوید: «آن زمان رستم‌آباد یک ده بوده که دارای زمین‌های کشاورزی و باغ‌های فراوان بوده است.» او ادامه می‌دهد: «فرمانیه امروز که قسمت شمالی ده رستم‌آباد را شامل می‌شده، در گذشته پر از باغ‌های میوه از جمله گیلاس و گردو بوده است.» نوریان، حدود 70 سال قبل و دوران کودکی خود را به یاد می‌آورد که فرمانیه تا چشم کار می‌کرد باغ بود. «‌‌آن زمان قسمت بالای ده رستم‌آباد یعنی همین فرمانیه امروزی متعلق به فرمانفرما از نوادگان قاجار بود. برای همین بعدها نام این قسمت از رستم‌آباد به فرمانیه تغییر نام پیدا کرد. هرچند که امروز هنوز بسیاری از اهالی نام این منطقه را همان رستم‌آباد بالا می‌خوانند.»
 
تودهی
رستم‌آباد بالا، یک تودهی داشت که امروز تقریباً می‌توان گفت هیچ نشانه‌ای از آن باقی نمانده جز موارد اندک. علی نوریان، می‌گوید: «در محله رستم‌آباد تعدادی خانه خشتی و گلی قرار داشت و فاصله خانه ما تا تودهی که همان فرمانیه امروزی است، حدود 5 دقیقه پیاده‌روی بود. برای رفتن به تودهی باید از میان باغ‌ها و درختان میوه می‌گذشتید. تودهی یک دایره به شعاع 20‌متر بود و اطراف این دایره چند نقطه شاخص محله وجود داشت که امروز همه آنها جز موارد معدود از بین رفته‌اند. علیرضا نوریان، اطراف دایره را برایمان تصویر می‌کند. در تودهی یک حسینیه بسیار قدیمی وجود داشت که هنوز هم وجود دارد و به حسینیه فرمانیه معروف است. بعد یک قهوه‌خانه، مسجد قدیمی و حمام قدیمی که مرحوم تختی به آن رفت وآمده می‌کرده، مغازه نانوایی، قصابی و بقالی بود که همه آنها از بین رفته‌اند، ولی خاطراتشان در یاد اهالی قدیمی باقی مانده است.» نوریان، به یاد دارد که حدود 60 سال قبل تازه تلویزیون به محله فرمانیه آمده بود و در قهوه‌خانه تودهی فقط یک تلویزیون سیاه و سفید بود که وقتی در تصویر آن موج می‌افتاد اهالی می‌گفتند باران آمده و وقتی برفک می‌شد اهالی می‌گفتند برف آمده است.» علی نوریان، با یادآوری این خاطرات می‌خندد و ادامه می‌دهد: «اهالی فرمانیه ساده دل و بی‌ریا بودند. نوریان‌ها و فرمانفرماییان و پیرنیان‌ها از طایفه‌های اصلی محله بودند. اهالی تا پاسی از شب‌های تعطیل روی صندلی‌های چوبی قهوه‌خانه می‌نشستند و گفت‌وگو می‌کردند و به تماشای فیلم می‌نشستند.»

  نشانه‌های باقی مانده
حدود دهه 50 بود. «حمیدرضا آقا بزرگ» از اهالی قدیمی محله فرمانیه به یاد می‌آورد که تازه چند سال می‌شد بافت روستایی رستم‌آباد مانند همه محله‌ها تغییر کرده بود و شمیران و محله‌هایش به سمت شهری شدن پیش می‌رفتند. هرچند هنوز باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی وجود داشت. با این حال، تعدادی خانه‌های ویلایی یک طبقه و آجری میان باغ‌ها دیده می‌شد و خیابان‌بندی‌ها و آسفالت‌ها شکل گرفته بود. در همان سال‌های 1350 برای گسترش و توسعه شهر‌نشینی میان ده رستم‌آباد، بزرگراهی ایجاد شد که اکنون به بزرگراه صدر شهرت دارد. ساخت این بزرگراه، رستم‌آباد بالا و پایین را ازهم جدا کرد. از آن زمان رستم‌آباد بالا به نام فرمانیه شهرت پیدا کرد. در این تغییر و تحولات بسیاری از نقاط شاخص و هویت‌های محلی نیز از بین رفتند. از جمله حمام، قهوه‌خانه، مسجد، نانوایی، بقالی و قصابی که در طرح تعریض قرار گرفتند و بسیاری از باغ‌ها نیز جای خود را به ساختمان‌ها دادند. امروز تنها نقطه شاخص باقی مانده در محله فرمانیه همان حسینیه فرمانیه است که با سقف شیروانی و چوبی، قدمتی حدود 200 سال دارد. حسینیه حدود 30 سال قبل بازسازی شده است. به علاوه در پشت ساختمان حسینیه فرمانیه، باغ فرمانفرما قرار دارد که عمارتی قدیمی در آن است. همچنین باغ سفارت انگلیس در محل از نشانه‌های باقی مانده فرمانیه قدیم است... سایر نقاط فرمانیه امروز به‌عنوان یکی از محله‌های مدرن و مرفه‌نشین و محله‌ای دیپلماتیک محسوب می‌شود که در آن حدود 10 سفارتخانه وجود دارد. به علاوه بسیاری از سفرا نیز در این محل زندگی می‌کنند. امروز به جرئت می‌توان گفت که فرمانیه هیچ شباهتی به گذشته ندارد و در زمینه پیشرفت از سایر محله‌ها پیشرو‌تر است.» اکنون وقتی به برج معروف فرمانیه چشم می‌دوزید، ناخود آگاه تصویر تودهی و باغ‌ها و نخستین تلویزیون از برابر چشم‌هایتان محو می‌شود. اکنون از دورهمی شبانه اهالی این محله، تنها خاطره‌ای دور در یاد عده‌ای معدود باقی مانده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code