منطقه 10

سورن همچنان می‌جوشد

نویسنده: عطیه اکبری
نام «چشمه‌علی» را حتماً شنیده‌اید. از شمال شهر نشین‌ها و اهالی غرب تهران تا شهروندان شرق و جنوب پایتخت. وصف چشمه‌علی پای بسیاری از تهرانی‌ها را به شهرری، جنوبی‌ترین نقطه پایتخت باز کرده است....
1396/03/23
 نام «چشمه‌علی» را حتماً شنیده‌اید. از شمال شهر نشین‌ها و اهالی غرب تهران تا شهروندان شرق و جنوب پایتخت. وصف چشمه‌علی پای بسیاری از تهرانی‌ها را به شهرری، جنوبی‌ترین نقطه پایتخت باز کرده است. اما اگر از آن دسته از شهرنشینانی هستید که تا امروز از این مکان تاریخی بازدید نکرده‌اید آخر همین هفته چند ساعتی وقتتان را خالی کنید و به شهرری بیایید. مکان تاریخی چشمه‌علی که قدمتی چند هزار ساله دارد انتهای خیابان شهیدان تقوی‌نیا قرار گرفته و جای مناسبی است برای یک تهرانگردی تابستانه. با آمدن به این مکان تاریخی با یک تیر چند نشان می‌زنید. اگر اهل کوهپیمایی هستید می‌توانید از کوه نه چندان مرتفعی که باروی ری بر بلندای آن قرار گرفته است بالا بروید و تهران را زیر پایتان حس کنید. اگر در این گرمای هوا دلتان لک زده برای یک آبتنی جانانه، آب گوارای چشمه‌ای که از زیرزمین می‌جوشد گزینه خوبی است و در کنار همه این تفریح‌ها با گشت‌وگذار در محدوده تاریخی چشمه‌علی انگار به دل تاریخ سفرکرده‌اید. گذشته از این، جذابیت‌های تاریخی بسیاری در این محدوده کوچک وجود دارد که آن را به یک دهکده کوچک تاریخی تبدیل کرده است. جذابیت‌های تاریخی که خیلی‌ها از وجود آن بی‌خبرند. آرامگاه بسیاری از بزرگان تاریخ در جوار چشمه‌علی قرار دارد. از میرزا غلامرضای اصفهانی، خطاط بنام و معروف و نجم‌الملک مؤسس نخستین تقویم رسمی کشور تا آرامگاه بسیاری از درویش مسلکان قدیمی از جمله شیخ پیرزاده و آرامگاه خاندان شیبانی و خاندان صدری و مرحوم باغچه بان. گشت‌وگذار در این خیابان تاریخی را از دست ندهید.

حجار‌باشی و نقاش باشی‌کاری کردندکارستان
یکی از جذابیت‌های تاریخی چشمه‌علی وجود کتیبه زیبای نقش برجسته است که درست در محدوده بالای چشمه و در دل کوه قرار دارد. این سنگ نگاره یا نقش‌برجسته یکی از کتیبه‌های فتحعلی شاه قاجار است که به دستور او ساخته شده ‌است؛ فتحعلی شاه با دیدن نقش برجسته‌های شیراز، ۳نفر به نام‌های حجارباشی، نقاش‌باشی و معمارباشی را مسئول ساخت این کتیبه به همراه کتیبه‌ای مشابه در تنگه واشی فیروزکوه کرد.

یک کوهپیمایی ساده و دیدن باروی ری
وقتی از تپه تاریخی چشمه‌علی دیدن کردید و در آب گوارای این چشمه، آبی به بدن زدید می‌توانید تجربه یک کوهپیمایی ساده را هم در کارنامه تهرانگردی‌تان قرار دهید و با بالا رفتن از کوه نه چندان بلندی که بر فراز چشمه‌علی قرار دارد چشمتان به جمال یک اثر تاریخی دیگر به نام باروی ری روشن شود. باروی ری یادآور شکوه تاریخ ری است و مورخان قدمت آن را 6هزار سال قبل تخمین زده‌اند. باروی ری دیواری است با کاربرد دفاعی که در دوره حکومت اشکانیان دورتادور شهر را در بر می‌گرفته و ‌اکنون فقط حدود ۳ کیلومتر از بقایای این دیوار که قسمتی از آن روی صخره چشمه‌علی واقع شده باقی‌مانده است. البته چند سال قبل تاریخ دوستان این باروی دیدنی را بازسازی کردند تا باقیمانده آن از گزند حوادث در امان بماند.

فاتحه‌ای برای میرزا غلامرضا خطاط
مزار میرزا غلامرضا اصفهانی خطاط معروف و برجسته ایران در خانقاه قدیمی قرار دارد. میرزا غلامرضا همان خطاط بنامی است که نمایشگاه‌های مختلفی از آثارش در بسیاری از کشورها برپا می‌شود. آثار به جا مانده از این خطاط برجسته هنوز هم توسط مجموعه‌داران شخصی در سراسر جهان خریداری و نگهداری می‌شود. اما آرامگاهش در جوار چشمه‌علی فراموش شده است.

مقبره تاریخی شازده
از خانقاه پیرصفا که کمی جلوتر بیایید مقبره‌ای با معماری خاص توجهتان را به خود جلب می‌کند.  این مقبره متعلق به میرزا عباس اسکندری، معروف به شازده است که یکی از بانکداران و متمولان زمان خود بود. معماری مقبره آرامگاه شازده در نوع خود بی‌نظیر است و شاید کمتر کسی به آن توجهی کرده باشد.

به 8 هزار سال قبل برگردید
چشمه‌علی قدمتی 8هزار ساله دارد. زمانی که نخستین اجتماع در کنار چشمه‌ای دائمی بربالای تپه‌ای به وجود آمد و همین موضوع باعث شد تا چشمه‌علی فخرتاریخ شهرری و شهرتهران باشد. این چشمه در گذشته دور «سورن» نام داشته و در دوره صفویان به نام فعلی آن تغییر پیدا می‌کند. در گذشته فرش‌فروش‌ها و مردم تهران، قالی‌ها و قالیچه‌های خود را با این عقیده که در آب این چشمه خاصیتی است که فرش را تمیز و رنگ آن را روشن‌تر و پر جلاتر می‌کند، در آب چشمه‌علی می‌شستند. تپه چشمه‌علی هم یکی از آثار باستانی شهرری است که درست در جوار چشمه‌علی قرار دارد. سال 1935 میلادی «اریک اشمیت» حفاری‌هایی را در این تپه انجام داد. آثار تاریخی به دست آمده از این حفاری‌ها سال‌ها زینت‌بخش موزه‌ها شده است.

خوبان همه جمعند
اگر فکر می‌کنید با دیدن تپه چشمه‌علی و باروی ری و یک آبتنی ساده می‌توانید کارنامه شهرری گردی‌تان را ببندید سخت در اشتباهید. فقط کافی است چشمانتان را خوب باز کنید تا یکبار دیگر تاریخ، شکوهش را در همسایگی چشمه‌علی به رختان بکشد. از چشمه‌علی که جلوتر آمدید چشمتان به یک ساختمان قدیمی اما با صفا می‌افتد. این ساختمان زیبا سال‌ها قبل خانقاه بود و محل رفت‌وآمد درویش مسلکانی مثل پیرزاده نایینی و رضا قلی خان سواد کوهی، پیرصفا، مهین‌الملک یکی از وزیران دربار رضا شاه که از مریدان پیرصفا شد و... فقط تعداد اندکی از افرادی هستند که سال‌ها قبل به این خانقاه رفت‌وآمد داشته‌ و از قضا در همین مکان هم به خاک سپرده شده‌اند. خانقاه سال‌های دور چشمه‌علی حالا در اختیار مؤسسه خیریه تبلیغ و انفاق امام زمان(عج) است. شما می‌توانید با هماهنگی مسئولان این مؤسسه خیریه وارد خانقاه شوید.

نجم‌الملک در همین نزدیکی
شاید کمتر کسی از اهالی شهرری بداند که روزگاری در خانقاه باصفای کنار تپه چشمه‌علی، بزرگی به نام عبدالغفار نجم‌الدوله معروف به نجم‌الملک زندگی کرده و در همانجا هم به خاک سپرده شده است. خوشبختانه سنگ قبر او در میان انبوه سنگ قبرهای بی‌نام و نشان هنوز در خانقاه قدیمی وجود دارد. جالب است بدانید نخستین تقویم رسمی کشور توسط او استخراج شد. او خدمات بسیاری را برای شهر تهران انجام داد. نخستین سرشماری جمعیت تهران سال 1284قمری توسط او انجام شد. تهیه نقشه دقیق و جامع از حصار ناصری شهر تهران در سال 1309 قمری که به نقشه عبدالغفار معروف است هم از خدمات او بود. زیارت مزار او در حیاط خانقاه قدیمی خالی از لطف نیست.

باغچه‌بان اینجاست
شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید در این گشت‌وگذار تاریخی آن هم فقط در یک محدوده کوچک می‌توانید به چند برهه از تاریخ سفر کنید. حالا که سوار ماشین زمان شده و با دیدن چشمه‌علی به تاریخ باستان رفته‌اید بد نیست در تاریخ معاصر هم توقف کوتاهی کنید و خودتان را به آرامگاه یکی از مردان بزرگ تاریخ یعنی مرحوم باغچه‌بان برسانید. مردی که ناشنوایان را با زندگی آشتی داد. آرامگاه مرحوم باغچه‌بان در غربت عجیبی درست کنار خانقاه قرار دارد. باغچه‌بان وصیت کرده بود که او را در باغ خانه دوست گرمابه و گلستانش یعنی «اشتری» دفن کنند. آرامگاه اشتری، شاعر معاصر هم در نزدیکی چشمه‌علی قرار دارد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code