منطقه 10

نهر سرابی و خانه‌های حسین قلی ساز

نویسنده: پریساامیرقاسم خانی
اسامی بعضی از خیابان‌ها در محله ذهن مخاطب را به سمت خود جلب می‌کند که مثلاً چرا نام این خیابان این است، تاریخچه و هویت آن چیست و سبک زندگی اهالی قدیم محله چگونه بوده است؟ یکی از این خیابان‌ها در محله ما، خیابان دامپزشکی است که یکی از طولانی‌ترین خیابان‌های محله هم به‌شمار می‌رود...
1396/09/14
 اسامی بعضی از خیابان‌ها در محله ذهن مخاطب را به سمت خود جلب می‌کند که مثلاً چرا نام این خیابان این است، تاریخچه و هویت آن چیست و سبک زندگی اهالی قدیم محله چگونه بوده است؟ یکی از این خیابان‌ها در محله ما، خیابان دامپزشکی است که یکی از طولانی‌ترین خیابان‌های محله هم به‌شمار می‌رود. خیابانی که تقریباً از وسط محله می‌گذرد. اینکه چرا نام آن را خیابان دامپزشکی گذاشته‌اند و... خود، داستان شنیدنی است که اهالی قدیمی محله خاطرات آن را مرور می‌کنند.

جاده خاکی بود
خیابان دامپزشکی امروزی از بزرگراه شهید نواب صفوی شروع می‌شود و تا بزرگراه یادگار امام(ره) ادامه دارد. این خیابان اکنون یکی از پررفت‌وآمدترین خیابان‌های محله است. تراکم بافت شهری و بافت مسکونی آن زیاد است. حدود 50 سال قبل این خیابان پر‌تردد امروزی، جاده‌ای خاکی بوده که اطراف آن فقط تعداد محدودی خانه‌های خشتی و گلی و چند مغازه نانوایی، بقالی و... وجود داشته است. «زهرا حشمتیان»، یکی از اهالی قدیمی خیابان دامپزشکی تصویر آن روزهای خیابان را اینگونه مجسم می‌کند: «اطراف خیابان دامپزشکی اغلب‌ بیابان و زمین‌های کشاورزی و گندمکاری بود. خیابان دامپزشکی هم جاده خاکی بود. ساختمان‌های بلند امروز وجود نداشت. اول جاده خاکی که می‌ایستادید میدان آزادی امروز پیدا بود. خوب یادم می‌آید کنار جاده خاکی، نهری وجود داشت. به نام نهر «سرابی» که سرچشمه آن محله طرشت بود را در بیشتر خانه‌ها 2اتاق خشتی و گلی تو در تو و چاه آب وجود داشت. برای همین خانم‌های محله سر نهر سرابی می‌رفتند و ظرف و لباس‌های خود را می‌شستند.» حشمتیان هنوز صدای هیاهوی بچه‌های خیابان را به یاد دارد که پیش مادرهایشان و نزدیک نهر بازی می‌کردند.»

دامپزشکی ارتش
«غلامعباس قاسمی» از اهالی قدیمی خیابان دامپزشکی درباره دلیل نام‌گذاری این خیابان می‌گوید: «از زمانی که به یاد دارم یعنی حدود 60 سال قبل این خیابان به دامپزشکی معروف بوده است. زیرا ساختمانی یک طبقه در ابتدای آن قرار داشت که به ساختمان دامپزشکی ارتش معروف بود. همیشه جلو ساختمان 2 سرباز می‌ایستادند، ولی داخل آن نظامی‌ها نبودند، بلکه داخل ساختمان محل نگهداری و مراقبت از حیوانات ارتش مانند گاو، گوسفند و اسب و... بود و دکترهای دامپزشکی به آنجا رفت‌وآمد داشتند.» قاسمی ادامه می‌دهد: «چون باغ شاه محل استقرار نظامی‌ها در همان حوالی بود. آن زمان، نظامی‌ها سواره‌رو بودند و از اسب استفاده می‌کردند. برای همین اسب‌های خود را برای مداوا به این ساختمان می‌آوردند. با این اوصاف خیابان دامپزشکی قدمتی بیش از 60 سال دارد.» این هم‌محله‌ای درباره بافت محله می‌گوید: «آن زمان خیابان دامپزشکی بخشی از زمین‌های طرشت به شمار می‌رفت و از طایفه‌های اصلی آن «تیموری»‌ها و «هدایتی»‌ها و همه از تهرانی‌های اصیل بودند که سال‌ها اجدادشان در همان محله زندگی می‌کردند.» او از «سید شریعتی» یکی از اهالی خیّر محله نام می‌برد که در همان خیابان دامپزشکی زندگی می‌کرد و همه اهالی او را به دست خیری و همراهی با نیازمندان می‌شناختند. مردی که سال‌هاست از دنیارفته اما هنوز هم یادش بین اهالی باقی است.

وقتی دامپزشکی خیابان شد
برخی تصویرها هرگز از ذهنش پاک نمی‌شود. زهرا حشمتیان با اینکه آن زمان دختر کوچکی بود، ولی تصویرها در یادش مانده‌اند. تصویر خانه‌هایی با حوض‌های پر آب و زنان محله که روی تخت‌های چوبی کنار حوض می‌نشستند و با هم سبزی پاک می‌کردند. می‌گفتند و می‌خندیدند: حشمتیان می‌گوید «بعد از مدتی خانه‌های خشتی و گلی به خانه‌های2 طبقه و نیم تبدیل شد. این ماجرا به دهه 50 بر می‌گردد. یکی از مالکان اصلی خیابان دامپزشکی فردی به نام «گیلان شاه» درباری بود و بخش دیگر خیابان متعلق به اهالی طرشت. ارتشی‌ها به خیابان دامپزشکی زیاد رفت‌وآمد داشتند. مدتی بعد، یک استوار ارتش به‌نام حاج آقا غریب زمین‌ها را از گیلان شاه خرید و آنها را به معماری به‌نام حسین قلی‌خان داد تا طرح و نقشه ساخت خانه‌های جدید را در خیابان اجرا کند. همین امر مقدمه‌ای برای تبدیل جاده خاکی به خیابان دامپزشکی امروز شد.» اهالی قدیمی می‌گویند که حسین قلی‌خان برای خانه‌ها یک نقشه واحد داشته و زمین‌ها را به قطعات 120 متری تقسیم کرد و در آنها خانه‌های دو طبقه و نیمی که داخل حیاط حوض و زیرزمین داشت. هنوز هم اگر خوب دقت کنید این سبک خانه‌های قدیمی؛ در خیابان دیده می‌شود. به همین دلیل این خانه‌ها به نام خانه‌های حسین قلی‌ساز معروف شد. در همان دهه 50 به تدریج خیابان دامپزشکی از حالت جاده خاکی درآمد و آسفالت شد. بعد‌ها بزرگراه یادگار امام(ره) در جنوب خیابان ساخته شد. وجود بزرگراه و ساختمان‌های بلند تصویر تمام آن خانه‌های خشتی و گلی را به مرور از ذهن اهالی پاک کرد.

* ارتشی‌ها به خیابان دامپزشکی زیاد رفت‌وآمد داشتند. مدتی بعد، یک استوار ارتش به‌نام حاج آقا غریب زمین‌ها را از گیلان شاه خرید و آنها را به معماری به‌نام حسین قلی‌خان داد تا طرح و نقشه ساخت خانه‌های جدید را در خیابان اجرا کند. همین امر مقدمه‌ای برای تبدیل جاده خاکی به خیابان دامپزشکی امروز شد.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code