منطقه 19

نفس تازه کن در زنـدگی بِدَم!

نویسنده: مینا جوانفرد
میله را در دست می‌گیرد و به سمت کوره می‌رود. حرارت کوره صورتش را سرخ می‌کند. دستانش را بالا و پایین می‌برد میله را می‌چرخاند و گرمای سوزاننده کوره را به جان می‌خرد تا سنگ و سیلیکات کم‌کم ذوب شود و یک ماده شفاف متولد شود. حالا نوبت هنرنمایی است. عشق بازی دست و هنر با شیشه. دستانش چنان فرز و سریع می‌چرخد و بالا و پایین می‌رود که‌گویی ابزار، جزء جدانشدنی دستانش است...
1396/03/24
 میله را در دست می‌گیرد و به سمت کوره می‌رود. حرارت کوره صورتش را سرخ می‌کند. دستانش را بالا و پایین می‌برد میله را می‌چرخاند و گرمای سوزاننده کوره را به جان می‌خرد تا سنگ و سیلیکات کم‌کم ذوب شود و یک ماده شفاف متولد شود. حالا نوبت هنرنمایی است. عشق بازی دست و هنر با شیشه. دستانش چنان فرز و سریع می‌چرخد و بالا و پایین می‌رود که‌گویی ابزار، جزء جدانشدنی دستانش است. می‌گوید: «اگر زود کار نکنی شیشه سرد می‌شود و دیگر به درد نمی‌خورد.» دوباره به سمت کوره می‌رود. کوره‌ای که حرارتش در این گرمای سوزاننده تابستان چند برابر شده، بارها این کار را تکرار می‌کند تا شیشه در دستان هنرمندش جان بگیرد. اینجا کارگاه شیشه‌گری «مرتضی وفایی» است. کسی که سابقه‌ای چند ساله در صنعت شیشه‌گری دارد و تلاش می‌کند این هنر اصیل ایرانی را زنده نگه دارد اما آن چیزی که ما را راغب کرد سراغش برویم تنها هنرش نبود. این کارآفرین هم‌محله‌ای سال‌هاست که به متکدیان، معتادان بهبودیافته و کودکان‌کار رایگان آموزش می‌دهد و آنها را برای حضور در بازار کار و ایستادن روی پای خودشان آماده می‌کند. از همین رو با این هنرمند 57ساله در یکی از روزهای گرم آخر خرداد به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

شاگردی در دوران دانش‌آموزی
قدیم‌ها که مثل الان نبود. هزار جور کلاس و مؤسسه و امکانات برای پرکردن اوقات فراغت بچه‌ها وجود نداشت. تابستان که می‌شد پدر دست پسر را می‌گرفت و می‌برد راسته بازار، می‌سپردش دست اوستا و تأکید هم می‌کرد که مبادا پسرش از زیر کار در برود. اوقات فراغت بچه‌ها با یادگیری یک مهارت و توانایی خاص می‌گذشت. همان دستمزد کمی هم که می‌گرفتند می‌شد جایزه‌شان برای خرید لباس و کیف و کفش و تمام سال تحصیلی را لحظه‌شماری می‌کردند تا تابستان شود و بروند وردست اوستا و کارجدیدی یاد بگیرند. «مرتضی وفایی» هم از این امر مستثنا نبود. این هنرمند هم‌محلی از خاطرات کودکی و نوجوانی‌اش برایمان تعریف می‌کند: «بچه که بودم تابستان‌ها می‌رفتم سرکار تا خرج تحصیلم را در بیاورم. آن زمان در محله زهتابی ساکن بودیم و اطراف خانه‌مان کارخانه شیشه و بلورسازی زیاد بود. من هم مانند بیشتر بچه‌ها در یکی از کارخانه‌ها مشغول کار شدم و از همانجا با «اصغر قلندری» آشنا شدم. او یکی از استادان شیشه‌گری است که این هنر را به من هم آموزش داد. نه پدرم از این کار سر رشته‌ای داشت و نه هیچ یک از اعضای خانواده اما استاد قلندری حمایتم کرد و در نهایت این هنر شد شغل و حرفه اصلی من.»

کسب دکترای افتخاری از وزارت علوم
هنر این هنرمند هم‌محلی تنها به کارگاه و محله محدود نمی‌شود. او با دانش و تجربه‌ای که در طول 40سال فعالیت در این زمینه به دست آورده، به‌عنوان یکی از استادان برجسته هنر شیشه‌گری شناخته می‌شود. وفایی بارها برای آموزش به دانشگاه‌های مختلف سراسر کشور دعوت شده و توانسته دکترای افتخاری این رشته هنری را از وزارت علوم و سازمان میراث فرهنگی دریافت کند. به همین دلیل در کارگاهش تعداد زیادی دانشجو هم حضور دارند که خارج از کلاس‌های دانشگاه برای آموزش و تمرین بیشتر به اینجا آمده‌اند. در کنار همه اینها، فعالیت چند ساله این کارآفرین محله باعث شده امید به دل بچه‌هایی که نان‌آور خانواده شده‌اند برگردد. اما این امید در صورت حمایت مسئولان می‌تواند نتایج درخشانی داشته باشد. وفایی درباره سختی‌ها و مشکلاتی که در این راه وجود دارد می‌گوید: «اگر مسئولان وام کم بهره‌برای توسعه کارگاه در اختیارم بگذارند، می‌توانم با کمک فعالان صنف شیشه زمینه را برای گسترش آموزش‌ها فراهم کنم. همچنین تربیت نیروهای مستعد در این رشته باعث می‌شود این هنر اصیل ایرانی زنده بماند و مردم با صنایع‌دستی کشور بیشتر آشنا شوند. با این کار امیدوارم شاهد کاهش آسیب در خانواده‌هایی باشم که به دلیل فقر و نبود درآمد دچار مشکل شده‌اند.»

آموزش 30 هنرجوی هم‌محله‌ای
از 14سالگی کارش را شروع کرده و حالا کارگاهی بزرگ در محله دولتخواه دارد. کارگاهی که تنها جایی برای تولید و درآمد نیست، بلکه مرکزی برای انجام کار خیر هم هست. همه ما با شرایط معتادان بهبودیافته و متکدیان و کودکان‌کار آشنا هستیم. می‌دانیم که به دلیل شرایط سخت اقتصادی ممکن است برای امرار معاش دست به کارهایی مانند دستفروشی بزنند که نه سودی برای خودشان دارد و نه جامعه. اما وقتی مهارتی بلد نیستند و نمی‌توانند جایی مشغول کار شوند چاره چیست؟ مرتضی وفایی به یاری این افراد آمده است و با استفاده از ذوق و تجربه‌ای که دارد هنرش را رایگان در اختیار آنان قرار می‌دهد. او معتقد است هنری که یاد گرفته باید به دیگران هم آموزش بدهد: «از کودکی یاد گرفته‌ایم که بنی آدم اعضای یکدیگرند. ما نمی‌توانیم نسبت به مشکلات بی‌تفاوت باشیم. به همین دلیل من به هرکسی که برای یافتن کار رجوع کند کمک می‌کنم چون تنها کاری است که از دستم بر می‌آید. برخی افراد هم هستند که از طرف دوستان و آشنایان معرفی می‌شوند. الآن 30هنرجو در کارگاه آموزش می‌بینند. بعد از آموزش، افرادی را که توانمندی و سلیقه از خودشان نشان می‌دهند جذب می‌کنم یا به کارگاه‌ها و مراکز دیگر معرفی می‌کنم. برخی از این هنرجوها الان خودشان تولید‌کننده شده‌اند و برای عرضه محصولاتشان هم راهنمایی‌شان می‌کنم.»

تلاش در حرارت 1100 تا 1400درجه
تنگ‌های دسته‌دار در رنگ‌های مختلف، جام‌های شیشه‌‌ای، گلاب پاش‌های منقش به تراش‌های خطی، قندیل‌های شیشه‌‌ای و هر آنچه را که از شیشه ساخته می‌شود می‌توان در این کارگاه پیدا کرد. اما این هنر چندان هم ساده به دست نمی‌آید. وفایی در این‌باره می‌گوید: «شیشه‌گری هنری ظریف و در عین حال سخت است. بیشتر هنرمندانی که به دنبال این هنر می‌روند به خاطر علاقه ‌شان حاضرند تمام مشقات این هنر حتی حرارت 1100 تا 1400 درجه کنار کوره را تحمل کنند. این حرارت برای بسیاری غیرقابل تحمل است.» وفایی می‌گوید زیرا برای ما و عکاس نشریه که دقایقی مهمان آنها در کارگاه شده‌ایم، تحمل این حرارت خیلی سخت و طاقت‌فرساست.  او درباره چگونگی طراحی شیشه‌های هنری می‌گوید: «هنگامی که شیشه‌گر شروع به فعالیت می‌کند طرح‌هایی را که به ذهنش می‌رسد اجرا می‌کند اما همیشه این‌گونه نیست. در مواردی هم طراحان با شیشه‌گر همکاری می‌کنند و بر اساس طرح آنها شیشه‌گر اقدام به ساخت می‌کند. اما در کل این هنر آمیخته با احساس و خلاقیت شیشه‌گر است.»

صادرات تولیدات ملی
او در ادامه صحبت‌هایش از صادرات این محصولات به کشورهای دیگر هم صحبت می‌کند و می‌گوید: «برای شناساندن این هنر به ملل دیگر، آن را در کشورهای مختلف عرضه می‌کنیم و با توجه به این امر سعی می‌شود که رنگ‌ها متنوع باشد. شیشه سنتی ایران از نظر سرعت عمل، تنوع، فرم و اجرا جایگاه خوبی دارد، اما از نظر مواد اولیه جایگاه خوبی نداریم. اروپایی‌ها بیشتر کارهایشان را ماشینی و با استفاده از قالب، طراحی می‌کنند و کارهایی هم که با دست انجام می‌دهند بسیار گران است، اما بیشتر کارهای ما دستی و به قیمت معقول عرضه می‌شود. اگر ما مواد اولیه خوبی داشته باشیم می‌توانیم بازار دنیا را در دست بگیریم. من در سال‌های اخیر تکنیک‌های جدیدی را به وجود آوردم و با برگزاری نمایشگاه‌های متفاوت مخاطبان خودم را پیدا کردم و از این طریق چند محموله از محمولات تولیدی را به کشورهای اروپایی فرستادم.»

برپایی نمایشگاه‌های متعدد از آثار
این پیشکسوت شیشه‌گری سنتی بیش از ۴۰سال است که در این رشته فعالیت می‌کند و تاکنون نمایشگاه‌های متعددی در داخل و خارج از ایران داشته است. «مرتضی وفایی» همچنین دارای نشان درجه یک هنری در رشته شیشه‌گری سنتی است و تولیداتش به کشورهای اروپایی و آمریکایی صادر می‌شود. چندی پیش هم معاونت صنایع‌دستی کشور در راستای برنامه‌های حمایتی و‌‌ ترویجی خود از هنرمندان، نمایشگاهی از آثار این هنرمند شیشه‌گری سنتی را در ساختمان شماره یک سازمان میراث فرهنگی برگزار کرد. در این نمایشگاه مجموعه‌ای از آخرین آثار استاد وفایی در طرح‌ها و نقش‌های مختلف به نمایش گذاشته که در عین زیبایی جنبه‌ای متفاوت از قابلیت‌های شیشه‌گری سنتی را به نمایش می‌گذاشت. ظرافت در کار، اجرای تکنیک احیا روی شیشه و هارمونی رنگ‌ها از دیگر ویژگی‌های بارز کارهای او بود.
این هنرمند تاکنون در نمایشگاه‌های متعددی به عرضه آثارش پرداخته است که عبارتند از: موزه هنرهای معاصر تهران، نمایشگاه صنایع‌دستی، نمایشگاه شیشه فرهنگسرای بهمن، نمایشگاه سازمان میراث فرهنگی، شرکت در مرکز نمایشگاهی اقیانوسیه و همچنین برپایی چند نمایشگاه در کشورهای اروپایی.

نماینده ستاد توان‌افزایی سمن‌ها در منطقه:
از اقشار آسیب دیده حمایت می‌کند
«زهرا آقباشی» نماینده ستاد توان‌افزایی سمن‌ها در منطقه و درباره فعالیت‌های وفایی می‌گوید: «شرایط سخت اقتصادی باعث شده برخی افراد برای امرار معاش دست به تکدی‌گری بزنند. منطقه ما هم از چنین آسیبی درامان نبوده است. برخی افراد خیر تلاش می‌کنند با یاد دادن کار به این افراد زمینه اشتغال آنها را فراهم کنند. استاد وفایی یکی از این افراد است که با استفاده از ذوق و تجربه‌ای که دارد از شیشه، مصنوعات دستی تولید می‌کند. او معتقد است باید هنری که یاد گرفته را به دیگران هم آموزش بدهد. برای همین است که در 8سال گذشته به کودکان کار، متکدیان و معتادان بهبودیافته در کارگاهی که دایر کرده تولید صنایع‌دستی از شیشه را به‌صورت رایگان آموزش می‌دهد. او بعد از آموزش، افراد توانمند و خلاق را جذب و بیمه می‌کند. به هنرجوها کار تولید محصول را یاد داده و محصولات تولیدی‌شان را خریداری کرده و برای عرضه به بازار می‌فرستد.»
آق‌باشی به حمایت بیشتر از چنین کارگاهی اشاره می‌کند و می‌گوید: «اگر مسئولان وام کم بهره‌‌برای توسعه کارگاه در اختیار این کارآفرین بگذارند، می‌توان با کمک فعالان صنف شیشه، زمینه را برای گسترش آموزش‌ها و تربیت نیروهای مستعد در این رشته از صنایع‌دستی را فراهم کرد. با این کار امیدواریم شاهد کاهش آسیب در خانواده‌هایی باشم که به دلیل فقر و نبود درآمد دچار مشکل شده‌اند.»



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code