منطقه 20

بیــرق افراشته ابوالفضلی‌ها

نویسنده: سودابه رنجبر
بیشترجوان‌هایی که 66سال قبل آستین همت بالا زدند تا هیئت «ابوالفضلی‌ها» را پایه‌گذاری کنند امروز در بین ما نیستند اما هچنان بیرق این هیئت در خیابان حرم حضرت عبد‌العظیم(ع) به اهتزار در می‌آید...
1396/03/29
 بیشترجوان‌هایی که 66سال قبل آستین همت بالا زدند تا هیئت «ابوالفضلی‌ها» را پایه‌گذاری کنند امروز در بین ما نیستند اما هچنان بیرق این هیئت در خیابان حرم حضرت عبد‌العظیم(ع) به اهتزار در می‌آید و جمعی از جوانان امروز وسالمندان دیروز را گرد هم جمع می‌کند. از دیرباز هیئت‌ها محل تجمع اهالی یک محله یا یک قومیت خاصی بودند؛ اما هیئت‌هایی که در دل بازار تشکیل می‌شد براساس اصناف و کار و کسب بازاریان نام می‌گرفت وتوسط بزرگان بازار خودجوش اداره می‌شد. در بین هیئت‌هایی که در کوچه‌پسکوچه‌های محله ‌ما وجود دارد هیئت‌هایی به چشم می‌خورند که سبقه تاریخی بیشتری دارند. آگاهی از چگونگی شکل‌گیری آنها ‌گاهی اطلاعات خوبی در مورد پیشینه یک محله در اختیار ما می‌گذارد. وقتی درباره هیئت ابوالفضلی‌ها تحقیق می‌کردیم به اسناد تاریخی برخوردیم که با مطالعه آنها می‌توان به میزان مشارکت مردمی و اهمیت خیّران محلی برای پا گرفتن و باقی ماندن این هیئت‌ها پی برد. فقط ۳نفر از نخستین پایه‌گذاران هیئت در قید حیات هستند. آنها همچنان برای پویا ماندن هیئت ابوالفضلی‌ها تلاش می‌کنند.

سال 1330نخستین جلسه هیئت ابوالفضلی‌ها درمنزل یکی از کاسبان بازار خیابان حرم تشکیل شد. حاج «علی حمزاوی» و مرشد «اصغر مداحی» جزو نخستین بنیانگذاران هیئت بودند. جلسات هیئت شب‌های یکشنبه در منزل کاسبان بازار برگزارمی شد. رفته رفته جوان‌هایی که کلید مغازه پدرانشان به آنها ارث رسیده بود هم عضو هیئت شدند. حالا خانه‌های بیشتری داوطلب می‌شدند که میزبان هیئت باشند و برای آنها باعث افتخار بود که میزبانی را به عهده بگیرند. ۲سال به همین منوال گذشت تا اینکه کاروانسرای ابتدای کوچه زنگنه که از املاک قیصریه بود پاتوق ثابت هیئت ابوالفضلی‌ها شد. «محمدحسن حریری نیا» متولد سال 1309 از نخستین اعضای هیئت ابوالفضلی‌هاست. او همچنان در مغازه منسوجات حریری می‌نشیند. نوه‌هایش مشتریان را راه می‌اندازند و همچنان گوش به فرمان پدربزرگ هستند. وقتی حریری‌نیا ازروزهایی می‌گوید که هیئت ابوالفضلی‌ها تشکیل شد نه فقط نوه‌ها بلکه همسایه‌های مغازه اوهم‌ سراپا گوش می‌شوند: «۲سال جلسات هیئت سیار برگزار می‌شد. بعد از آن کاروانسراهای عباسی و قیصریه درکوچه زنگنه پاتوق ما شد. سال 133۴به کاروانسرای دیگری رفتیم که آن هم از املاک قیصریه بود. این کاروانسرا امروز پاساژ قائم است. مدت بیشتری در این کاروانسرا بودیم تا اینکه اعضای هیئت امنا تصمیم گرفتند مکان ثابتی را برای هیئت در نظر بگیرند.»

کمک‌های یک قرانی
حریری‌نیا همان‌طور که از گذشته‌های دور می‌گوید که چطور حسینیه ابوالفضلی‌ها شکل گرفت به زحمت دفتر پربرگ و بزرگی را از زیر میز پارچه‌فروشی‌اش بیرون می‌کشد و می‌گوید: «این دفترچه قدمت 60ساله دارد. هر فردی که به هیئت کمک کرده در این دفترچه با قید نام و تاریخ نوشته شده است.»حریری‌نیا عینک ذره بینی خود را روی چشم می‌گذارد. نخستین صفحه دفترچه را روبه‌روی ما می‌گیرد واعداد و ارقام ثبت شده را در تاریخ بیستم خرداد سال 1332 نشان می‌دهد: «هر شب به مغازه‌ها می‌رفتیم و کمک هزینه برای اداره هیئت را از بین کاسبان جمع‌آوری می‌کردیم. هر شب هر کاسبی یک قران یا حداقل 10 شاهی کمک می‌کرد. شب‌های جمعه کمک‌ها بیشتر می‌شد.»حریری‌نیا عینک را روی چشمش جابه‌جا می‌کند و نگاهش را به دفترچه می‌دوزد و می‌گوید: «آن سال‌ها هرشب حداقل ۳تومان جمع می‌شد. البته شب‌های جمعه مبلغ به 5 تومان هم می‌رسید.»

خط سیاق در دفترچه حساب
علاوه بر ثبت کمک هزینه‌ها اجناسی که طی 65سال گذشته برای هیئت خریداری شده هم از قلم نیفتاده است. مثل استکان و نعلبکی، خاک زغال، دیگ‌های مسی و... زیر اعدادی که نوشته شده نشانه‌هایی وجود دارد که به زبان فارسی نیست. حریری‌نیا توضیح می‌دهد: «این خط سیاق است. آن زمان کاسبان و قدیمی‌های بازار خط سیاق را خوب بلد بودند و بیشتر کسانی که در بازار میوه و‌تره‌بار کار می‌کردند با خط سیاق حسابرسی می‌کردند. سیاق خطی بود که در آن احتمال تقلب خیلی کم بود.» حریری‌نیا می‌گوید: «امروز این دفترچه میراث هیئت ابوالفضلی‌هاست. حتی فکر می‌کنم با توجه به اینکه خط سیاق در آن نوشته شده جنبه آموزشی هم دارد.» حریری‌نیا تمام این سال‌ها امانت‌دار هیئت است و با توجه به سن و سالش هنوز هم حافظه خوبی برای یاد‌آوری هزینه‌های هیئت دارد.

قدیمی‌های هیئت
قریب به 15نفر عضو هیئت امنای هیئت ابوالفضلی‌ها بودند اما امروز از آن تعداد فقط ۳نفر در قید حیات هستند. علاوه بر حریری‌نیا، حاج اکبر الفت‌نیا و حسین صادقی اردستانی همچنان در برپایی این هیئت فعالیت می‌کنند و حضور مؤثری دارند. فقط کافی است به ویترینی که به یاد گذشتگان در حسینیه ابوالفضلی‌ها ساخته شده است نگاه کنیم. آن وقت تصویر همه افرادی که در برپایی این هیئت نقش داشته‌اند جلو چشم زنده می‌شود. از جمله حاج علی حمزه‌ای که بزرگ‌تر هیئت بود و نقش ناظم هیئت را داشت. مرشد اصغر مداحی از بزرگان این هیئت بوده؛ حسین نوار‌چی از مداحان بنام آن دوران بود؛ خیّران این هیئت هم حاج حسن حسینی، حاج قنبر کریمی، نعمت محمدی، عباس قربانی، حاج حسین صادقی، پرویز تهرانی، حاج آقا مشیری و... بودند.

8رفیق هیئتی
حاج «حسین صادقی اردستانی» یکی از بازماندگان و خیّران هیئت متولد 1313است. او درباره چگونگی پا گرفتن هیئت ابوالفضلی‌های اصناف می‌گوید: «سال 1344بزرگان هیئت با جوان‌ترها دچار اختلاف نظر شدند و هیئت به ۲دسته تقسیم شد. حاج اصغر مداحی هیئت ابوالفضلی‌ها را به نام مقیم مرکز نامگذاری کرد و هیئتی که حالا توسط جوان‌ترها و کاسبان بازار اداره می‌شد به نام هیئت ابوالفضلی‌های اصناف در کاروانسرایی که امروز پاساژ قائم شده است ثابت به کار خود ادامه داد. حالا 8 نفر مانده بودیم که هر8نفر جزو خیّران و مداحان این هیئت بودیم و توانستیم خانه‌ای را در خیابان حرم خریداری کنیم و هیئت ابوالفضلی‌ها را به لطف صاحبش زنده نگه داریم.»

مسجد خاتم النبیین(ص)
بعداز خرید زمین و باتوجه به نظر مرحوم آیت‌الله ‌لاله‌زاری که در خیابان حرم ساکن بود قرار شد بر زمین خریداری شده صیغه مسجد بخوانند. آیت الله لاله زاری با معمار معروف استاد لرزاده دوستی دیرینه داشت. بنابراین مسجد به سبک معماری استاد لرزاده ساخته شد اما بعد از مدتی هیئت امنای مسجد تصمیم گرفت که حسینیه ابوالفضلی‌ها را پشت به پشت مسجد بسازد و خیّران حدود 700مترمربع زمین را به مرور برای ساخت حسینیه خریداری کردند.

چادری که افراشته می‌شد
صادقی اردستانی از روزهایی می‌گوید که هنوز حسینیه ساخته نشده بود و چادر بزرگی در سرتاسر کاروانسرا برپا می‌شد تا درماه‌های محرم و صفر از عزاداران حسینی پذیرایی کنند. این چادر به حدود 600‌مترمربع می‌رسید. او می‌گوید: «چادر را از محله جهودها خریده بودیم. هرسال خودشان می‌آمدند و چادر را برپا می‌کردند. بعد‌ها یاد گرفتیم و خودمان با کمک 15جوان چادر را برپا می‌کردیم.» حاج صادقی اردستانی توضیح می‌دهد: «۲تیر چوبی داشتیم که آزمایش خود را پس داده بودند. طول تیرها به 11‌متر می‌رسید. چادر‌ها را از قسمتی که چرم‌دوزی شده بود برتیرها سوار می‌کردیم و با سلام و صلوات بالا می‌بردیم تا عمود بایستد. در بالا بردن تیرها بسیاری از پهلوان‌های شهر به کمک می‌آمدند. سپس اطراف چادر را باخورجین‌بند یا قلاب‌بند به دیوار کاروانسرا میخکوب می‌کردیم. تیرهای چوبی تا همین چند سال پیش کنار مسجد خاتم النبیین(ص) روی زمین بودند.»

کتیبه‌هایی که میراث فرهنگی شدند
صادقی اردستانی از نوه‌هایش کمک می‌گیرد و کتیبه‌ها را باز می‌کند. کتیبه‌ها به طول ۴۰۰متر امروز دورتادور حسینه را پر می‌کنند و در سال‌های گذشته دورتادور چادر هیئت میخکوب می‌شدند. ادعیه و اشعاری در وصف اهل‌بیت(ع)، کتیبه را زینت بخشیده است. در انتهای کتیبه نام آشنای حاج حسین نوارچی به تاریخ محرم 1389 قمری قید شده است. صادقی می‌گوید: «کتیبه‌ها را حسین نوارچی یکی از اعضای هیئت امنا به هنرمندان اصفهانی سفارش داد و آنها را وقف هیئت کرد. حسین نوارچی از مداحان معروف شهرری بود و فرزندانش محمد و امیر نوارچی هم در این هیئت فعال بودند. قدمت این کتیبه به حدود 50سال قبل می‌رسد.»

هیئت ابوالفضلی‌ها در 15 خرداد شهرری
«آیت‌الله ‌فلسفی و وحید خراسانی در هیئت ابوالفضلی‌ها منبر می‌رفتند اما 15خرداد سال 1342 که مصادف با ایام محرم بود به دلیل غیبت آیت‌الله ‌وحید خراسانی، حاج آقا موسوی فضیلت به منبر رفتند و پیش از او هم حسین نوارچی اشعاری را در وصف امام حسین(ع) قرائت کرد. خبر رسید که ورامین شلوغ شده است و گاردی‌ها به خیابان حرم آمده‌اند.» اینها را صادقی اردستانی تعریف می‌کند و ادامه می‌دهد: «بلافاصله در هیئت را بستیم اما گاردی‌ها در را با دیلم شکستند و به درون هیئت وارد شدند. در این شرایط بهتر دیدم که اجازه ندهم خانم‌ها که در انتهای کاروانسرا هستند خارج شوند و مورد ضرب و شتم نیرو‌های نظامی قرار بگیرند. اما همان روز آقای الفت‌نیا و حریری‌نیا از اعضای ثابت هیئت دستگیر شدند. در واقع هسته مرکزی وقایع 15خرداد در شهرری، هیئت ابوالفضلی‌ها در کاروانسرای قیصریه بود.»«مهدی کریمی زند» پسر حاج قنبر از خیّران و متولیان هیئت می‌گوید: «آن موقع من 9سال بیشتر نداشتم. با امیر نوار‌چی بیرق هیئت را به دست گرفته بودیم. وقتی گاردی‌ها آمدند و در کاروانسرا را با دیلم شکستند ما پشت در بودیم. به دلیل فشار، بینی من جراحت برداشت و خونریزی کرد. با اینکه بچه بودیم اما گاردی‌ها ما را تعقیب می‌کردند و ما از ترس به حرم حضرت عبد‌العظیم(ع) پناهنده شدیم. شبانه به کمک یکی از خادمان حرم به منزل رفتیم.»حسینیه ابوالفضلی‌ها انتهای کوچه مسجد و پشت مسجد خاتم‌النبیین(ص) واقع شده است. این حسینیه همچنان به کمک اصناف و بازاری‌های خیابان حرم اداره می‌شود.

0.jpg



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code