منطقه 5

هر نام یک روایت

نویسنده: سیمرا باباجانپور
اسامی کوچه و خیابان، معابر، بزرگراه‌ها، بوستان‌ها و میدان‌ها همگی برگرفته از فرهنگ، هویت و نگرش دینی و سیاسی مردم یک شهر است. ...
1396/09/13
  اسامی کوچه و خیابان، معابر، بزرگراه‌ها، بوستان‌ها و میدان‌ها همگی برگرفته از فرهنگ، هویت و نگرش دینی و سیاسی مردم یک شهر است. در تهران قدیم تقریباً نام هیچ کوچه و خیابانی را نمی‌شود بدون پشتوانه تاریخی و قصه و روایتی پیدا کرد. در پس نام هر کوچه و خیابان خاطره و حکایت و اتفاقی نهفته است. اگرچه توسعه شهرنشینی وگستردگی خیابان‌ها و معابر این روزها باعث شده تا نام کوچه و خیابان‌ها تنوع زیادی داشته باشد و اما هنوز هم مدیران شهری سعی دارند در انتخاب نام کوچه و خیابان‌ها دقت و وسواس لازم را اعمال کنند، چون خوب می‌دانند که اسامی خیابان‌ها، جدا از مباحث سیاسی و جغرافیایی و تاریخی شهرها، نشان‌دهنده هویت و فرهنگ مردم آن شهر نیز است.

چگونه نام یک خیابان انتخاب می‌شود؟
نامگذاری کوچه و خیابان‌های شهرمان چگونه انجام می‌شود؟ چگونه می‌توان نام یک خیابان را تغییر داد؟ برای پاسخ به این سؤالات سراغ مجید توکلی مسئول کمیسیون نامگذاری معابر منطقه رفتیم تا از زبان او از راه و رسم نامگذاری کوچه و خیابان‌های منطقه را بشنویم. توکلی قبل از هر صحبتی برایمان از پیشینه تاریخی برخی از کوچه و خیابان‌های منطقه می‌گوید و اینکه در محله کن کوچه‌هایی را می‌توان یافت که نام آنها براساس فرهنگ اهالی محل انتخاب شده است. توکلی می‌گوید: «تغییرات در فرهنگ و تاریخ که در مواردی بیشترین تأثیر را در گسست فرهنگی شهروندان داشته در نامگذاری کوچه‌ها هم بی‌تأثیر نبوده است. عقاید دینی، اتفاقات سیاسی، جنگ و‌‌ ترور و... همگی در نامگذاری خیابان‌های شهرمان نقش داشته است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سعی شد تا نام شخصیت‌های بزرگ و تأثیرگذار در نامگذاری خیابان‌ها پررنگ شود. نام شهدای دفاع‌مقدس که برای حفظ میهن از جان گذشتند مزین‌کننده نام کوچه‌ها و خیابان‌ها شد و این کمترین ‌کاری بود که برای حفظ نام و یاد آنها انجام شد.»

نامگذاری کوچه و خیابان و هویت هرمحله
مسئول کمیسیون نامگذاری کوچه و خیابان‌های منطقه درباره نحوه نامگذاری معابر می‌گوید: «هر شهری شامل خیابان‌ها و میدان‌هایی است که نامی برای خود دارد. بسیاری از این نامگذاری‌ها بر مبنای وقایع و رخدادهای اجتماعی و تاریخی انجام می‌شود. این نامگذاری‌ها بخشی از هویت‌های اجتماعی زندگی ما را شکل می‌دهد.»
بسیاری از این اسامی به‌دلیل وقوع یک اتفاق مهم که در گذشته در آن محل رخ داده روی محله‌ها و خیابان گذاشته شده است. خیلی از مواقع به دلیل گذشت زمان، علت اصلی این نامگذاری‌ها به فراموشی سپرده شده و باید از ساکنان قدیمی، علت این نامگذاری را پرس و جو کرد. برخی از این نامگذاری‌ها از سوی اهالی آن محل انتخاب شده و همچنان بعد از گذشت سال‌ها در ذهن مردم باقی مانده است. میزان ماندگاری یک اسم نیز به اهمیت آن اتفاق تاریخی یا اثر‌گذاری فردی که نام او روی خیابان یا محل سکونتش گذاشته شده بستگی دارد. این اثرگذاری تا جایی است که بعد از گذشت زمان طولانی و با وجود نامگذاری جدید، همچنان اهالی کوچه و بازار نام آن خیابان یا محله را به اسم قدیمی‌اش می‌شناسند و موقع نشانی دادن هم اسم قدیمی را به کار می‌برند.

شورا مسئول نامگذاری کوچه و خیابان
کارشناسان مسائل شهری معتقدند نامگذاری خیابان‌ها در مدیریت شهری اهمیت بسیار زیادی دارد. نام خیابان‌ها و معابر مهم شهر، در واقع شناسنامه یک شهر محسوب می‌شود و نامگذاری خیابان‌های شهرها در تمام دنیا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.  تقریباً در تمام شهرهای دنیا، اعضای شورای‌شهر مسئولیت نامگذاری خیابان‌ها را برعهده دارند. همان‌طور که در تهران هم کمیته‌ای با نام «کمیته نامگذاری معابر تهران» البته با مشارکت مردم و متخصصان نظارت بر نامگذاری خیابان‌ها و معابر پایتخت را برعهده دارند.
 در منطقه 5 یک کمیته داخلی انتخاب نام وجود دارد که بعد از انتخاب آن را امضا و تأیید می‌کنند. شهردار منطقه، مدیر روابط‌عمومی شهرداری منطقه، فرمانده ناحیه مقاومت قدس، رئیس بنیاد شهید، رئیس ستاد مساجد غرب تهران و رئیس شورایاری محله اعضای تشکیل‌دهنده این کمیته داخلی هستند. مثلاً وقتی خانواده شهید بزرگواری برای تغییر نام خیابان به نام شهیدشان مراجعه می‌کنند، نام شهید مذکور به بنیاد شهید اطلاع داده می‌شود تا تأیید شود. از طرفی در انتخاب نام کوچه و خیابان از شورایاری محله‌ها کمک گرفته می‌شود. چون ممکن است تغییر نام یک خیابان مشکلات قومیتی و دردسرهای محلی به وجود بیاورد. بعد از اینکه صورتجلسه نامگذاری یک خیابان به امضای اعضا رسید در اختیار روابط‌عمومی مرکز قرار گرفته و بعد از آن به شورای‌شهر ارجاع داده می‌شود تا در صحن شورا مورد بررسی قرار بگیرد.

40درصد اسامی خیابان‌های منطقه به نام شهداست
در منطقه 5 ماهانه نام 2خیابان برای تغییر یا نامگذاری جدید به صحن شورا فرستاده می‌شود. بعد از اینکه نام خیابان مورد تأیید قرار گرفت آن را برای اداره پست، برق، آب و تلفن یا هر اداره‌ای که با نشانی سر و کار دارد فرستاده می‌شود. توکلی می‌گوید: «30تا40درصد اسامی خیابان‌های منطقه به نام شهدا مزین شده است. برخی از اسامی نیز براساس مصوب شورای مرکزی انتخاب می‌شود. مثلاً نام میدان آتش‌نشان در خیابان شاهین جنوبی بعد از واقعه ساختمان پلاسکو به دستور شورا به میدان شهدای آتش‌نشان تغییر پیدا کرد.»

دردسرهای انتخاب یک نام
همیشه انتخاب یک نام برای کوچه و خیابان به راحتی انجام نمی‌شود. مجید توکلی می‌گوید: «خانواده شهدا برای ما جایگاه والایی دارند. وقتی آنها برای تغییر نام خیابانی مراجعه می‌کنند چند قانون وجود دارد. اول اینکه تنها نام همان خیابانی که خانواده شهید در آن زندگی می‌کنند می‌تواند به نام فرزند شهیدشان تغییر پیدا کند. دوم اینکه اگر قبلاً در منطقه دیگری ساکن بوده‌اند و نام خیابانی به نام فرزند شهیدشان مزین بوده در این منطقه نمی‌توانند چنین درخواستی داشته باشند. اگر هم علاقه دارند این اتفاق بیفتد ما با آن منطقه ارتباط می‌گیریم تا خیابانی را که به نام شهید مذکور بوده تغییر دهند تا ما بتوانیم خیابانی در منطقه‌مان را به نام شهید انتخاب کنیم. نام خیابان‌های مشابه در شهر همیشه مشکلات زیادی را همراه دارد. از طرفی ما در کنار نام شهدا یا نام هر بزرگوار دیگری نمی‌توانیم القاب و سمت و مدرک تحصیلی‌شان را بنویسم، چنین درخواستی غیرمنطقی است.»

خیابان‌ها مزین به نام شهدای مدافع حرم
به گفته مسئول کمیته نامگذاری خیابان‌های منطقه پل‌های هوایی ماشین‌رو، بوستان‌‌ها و میدان‌ها در کنار خیابان‌ها و کوچه‌ها به نام‌های ارزنده به‌خصوص نام شهدا مزین می‌شود. به‌خصوص این روزها تعداد شهدای مدافع حرم ساکن منطقه کم نیستند.

کوچه‌های بی‌نام
در حال حاضر همه کوچه‌ها و خیابان‌های منطقه نام دارند. تنها معابر بی‌نام و نشان منطقه متعلق به محله حصارک است. در محدوده شمال این محله که به‌عنوان کمربند فضای سبز انتخاب شده است، ساخت‌وسازهای غیرمجاز انجام می‌شود که همین باعث شده تا خانه‌ها بدون سند و اعتبار ملکی باشد. کوچه و معبرهای غیراستاندارد این محدوده امکان هیچ‌گونه خدمات شهری را نمی‌دهد، در نتیجه نامگذاری هم برای آن به‌صورت رسمی انجام نمی‌شود.»

 قدیمی‌ترین کوچه و خیابان‌های منطقه
اگر تاریخ را در کوچه و خیابان‌های قدیمی منطقه دنبال کنیم به اتفاقات و رخدادهای جالبی ‌می‌رسیم. مثلاً خیابان معروف پونک که برگرفته از پونه است به دلیل پونه‌های زیاد روییده شده در این محدوده بوده است. یا وقتی محله اکباتان ساخته شد چون در محدوده پارک ارم باغ‌وحش بود به آن واگن خانه یا فیل خانه هم می‌گفتند. محله حصارک هم به این دلیل حصارک نام گرفت که قبلاً دامداران در این محله دام خود را برای چرا به کوه‌های اطراف می‌بردند و چون دور تا دور آن را حصارکشی کرده بودند، به این محدوده حصارک می‌گفتند. اما جالب‌ترین و قدیمی‌ترین خیابان‌های منطقه متعلق به محله کن است. محمدتقی محبی یکی از اهالی قدیمی محله کن و از فعالان اجتماعی این محله است. با او درباره قدیمی‌ترین و معروف‌ترین خیابان‌های محله حرف زدیم و محبی درباره علت نامگذاری این خیابان‌ها برایمان توضیح داد.

 سرچوگل
سرچوگل به فتح سین و گاف است. هرچند امروز نام دیگری بر خیابان‌های محله اسماعیلان گذاشته‌اند اما هر کدام از ساکنان بومی این محله می‌داند که سرچوگل کجاست. محوطه و کوچه‌های اطراف حسینیه اسماعیلان و آشپزخانه این حسینیه را به این نام می‌شناسند و وجه تسمیه آن هم به چند دهه قبل بر می‌گردد. بخش مهمی از درآمد اهالی محله کن قبل از دهه‌های 40 و 50 از راه چوپانی بوده است. چوپانان گوسفندهای خود را در این مکان جمع می‌کردند و برای چرا به بیابان‌ها و کوه‌ها می‌بردند. در واقع بومی‌های کن به محلی چوگل می‌‌گفتند که گوسفندان را در آن جمع می‌کردند و سرچوگل در واقع ابتدای جایی بوده که گوسفندان در آن جمع می‌شدند. در لهجه کنی‌ها سر را به معنی ابتدا می‌گیرند.

 غریب‌آباد
توجه به بافت بومی و اصالت محلی پیش از این از جایگاه ویژه‌ای نزد اهالی کن برخوردار بوده است. غریب‌آباد به جایی می‌‌گفتند که غریبه‌ها و غیر‌کنی‌ها در آن ساکن شده بودند چراکه کنی‌ها حاضر نمی‌شدند خانه‌هایشان را به غریبه‌ها بفروشند برای همین مهاجرانی که به کن می‌آمدند مجبور به حاشیه‌نشینی بودند. این محل که امروز از سه‌راه مدرسه تا سر دره را شامل می‌شود زمانی محل سکونت مهاجران وردیجی، حصارکی، فرحزادی، طالقانی و... بوده است.

 میدان پشته
میدان پشته جایی بیرون از محله‌های مسکونی کن بوده است. امروز همه آن محل تبدیل به خانه‌های کوچک و بزرگی شد است. نقل است که در سال‌های خیلی دور جنگی در این محل در گرفته و کشته‌های زیادی به جا مانده که تا سال‌ها این محل به نام میدان کشته معروف بوده است. اما بعدها تغییر نام پیدا می‌کند و می‌شود میدان پشته. برخی نیز معتقدند که چون این محله خارج از کن بوده به میدان پشته معروف شده یعنی میدانی که پشت کن قرار دارد.

 کوچه سیدا
کوچه سیدا همان کوچه‌ سیدها است. به این معنی که زمانی در محله سرآسیاب کوچه‌ای وجود داشته که در آن تعداد زیادی سید زندگی می‌کردند و به همین دلیل نام آن به کوچه سیدا معروف شد. امروز هم این کوچه در لفظ محلی‌ها به نام کوچه سیدا شناخته می‌شود.

 باغ پشته
کوچه باغ پشته کوچه‌ای است که از نزدیکی‌های چهارراه شیدا شروع می‌شود و تا محله سرآسیاب می‌رود. این کوچه روزگاری باغ بزرگی بوده و چون این باغ در بلندی تپه‌ای قرار داشته به نام باغ‌پشته معروف شده است. اگر گذرتان به این کوچه بیفتد هنوز آثاری از باغ‌های قدیم در آن وجود دارد.

 کوچه آب‌انبار
هر محله برای خود یک آب‌انبار داشته تا اهالی محله آب شرب مورد نیاز خود را از آنجا تأمین کنند. کوچه آب‌انبار که در محله سرآسیاب و بعد از کوچه سیدا قرار دارد روزگاری محل زندگی برخی اهالی این محله بوده و قاعدتاً به دلیل نزدیکی به آب‌انبار کوچه باارزشی هم به حساب می‌آمده است.

 سردره
به دلیل اینکه کن در کوهپایه قرار داشته دره‌های کوچک و بزرگ زیادی هم داشته و دارد. یکی از این دره‌ها دره زرنو است. می‌گویند سردره محل تجارت و خرید و فروش کالا بوده است. قدیمی‌ترها یادشان می‌آید که شترهایی به‌صورت کاروان به این محل آورده می‌شدند تا بارهایشان به فروش برود. در واقع سردره محل بازار روز کنی‌ها بوده که از راه‌های دور هم برای خرید به این مکان می‌آمدند.

 کوچه هستمک
کوچه هستمک به فتحی«ها»، به ضم «تا» و فتح «میم» کوچه‌ای در محله اسماعیلان بوده است. هستمک در اصطلاح کنی به قاشق چوبی و بلند هم زدن سمنو و حلیم می‌‌گفتند. درباره علت نامگذاری این کوچه به نام هستمک نقل است که چون این کوچه شبیه هستمک بوده! به این نام معروف شده. البته برخی هم معتقدند در این کوچه چند کارگاه هستمک‌سازی وجود داشته که باتوجه به اینکه صنایع‌دستی و کارگاه‌های تولید انبوه در کن زیاد رواج نداشته بعید به نظر می‌رسد.

 باغ‌شا
به هر حال در فرهنگ ایرانی برای بزرگ جلوده دادن هر چیزی یک شاه به آخر نام آن اضافه می‌کردند. باغ‌شا همان باغ‌شاه است که البته اینجا نه باغ پادشاهی بوده و نه پادشاهی به این باغ آمده. تنها به این دلیل معروف شده که به تعبیری بزرگ‌ترین باغ کن بوده است. محل این باغ هم نزدیکی‌های امامزاده محمد(ع) است و الان تقریباً چیزی از آن باقی نمانده. کوچه‌ای هم که از کنار باغ می‌گذشته به کوچه باغ‌شاه یا کوچه امامزاده معروف بوده است.

 آسیاب‌شا
محلی که امروز به نام دوازدیمون معروف است و در دل باغ‌های کن قرار دارد را به نام آسیاب‌شا می‌شناختند. در این محل چون آب خروشانی به سمت باغ‌ها می‌رفته آسیابی بنا شده بود و باغ‌های متعددی هم دور آن شکل گرفته بود. معروف است که ناصرالدین شاه برای خوشگذرانی به اینجا می‌آمده و چون منظره بسیار دلپذیری هم داشته جزو پاتو‌ق‌های سالانه‌اش محسوب می‌شده است.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code