منطقه 5

همنوازی ارکستر چوب‌ها

نویسنده: نیکا احمدی
این روزها نگارخانه مجتمع فرهنگی نور میزبان آثار هنرجویانی است که سال‌هاست در منطقه ما به تکه‌چوب‌های بی‌جان جان می‌بخشند. تابلوهای معرق دورتا دور نگارخانه را پر کرده است...
1396/09/13
  این روزها نگارخانه مجتمع فرهنگی نور میزبان آثار هنرجویانی است که سال‌هاست در منطقه ما به تکه‌چوب‌های بی‌جان جان می‌بخشند. تابلوهای معرق دورتا دور نگارخانه را پر کرده است؛ تابلوهایی که برای هر کدامشان ماه‌ها دستان هنرمندی با ظرافت هرچه تمام‌ چوب‌ها را با اره‌های کمانی شکل برش داده و کنار هم گذاشته است. «صلاح‌الدین علامه‌زاده» استاد این هنر قدیمی ایرانی در منطقه ماست. او معتقد است بدا به حال معلمی که شاگردانش همیشه دنبالش باشند؛ شاگرد باید استاد شود و با رعایت احترام از معلمش جلو بزند و باعث افتخار معلم باشد. کارهای این نگارخانه حاصل دسترنج هنرمندان هم‌محله‌ای ماست که برایمان از این هنر قدیمی و مهجور می‌گویند.

چوب‌ها جان دارند!
«چوب‌ها جان دارند و هنرهای چوبی انگار به دل‌ها نفوذ می‌کند و حرفی برای گفتن دارد.» اینها جملات «جعفر پرویزنیا» است. یکی از شاگردان پیشکسوت استاد علامه‌زاده که خودش در هنر معرق حسابی تبحر پیدا کرده‌ است. 79سال دارد و بیش از 12سال است در این رشته کار می‌کند. می‌گوید: «بعد از بازنشستگی تصمیم گرفتم‌کاری هنری را دنبال کنم، قبل از آن با کار مشبک‌ آشنا بودم. همسرم کار معرق را با پارچه انجام می‌داد و از قدیم بساط گلدوزی و بافتنی‌اش به راه بود و هنر او به من هم انگیزه یادگرفتن هنری تازه را داد. همین شد که معرق را شروع کردم.»
 او ادامه می‌دهد: «حالا بعد از 12سال کار معرق و منبت هنوز هم خودم را هنرمند نمی‌دانم و مشغول یادگیری هستم. درباره چوب‌شناسی می‌خوانم و چوب‌ها و رنگ‌بندی‌هایشان را می‌شناسم.» پرویزنیا به تابلو معرق اشاره می‌کند و می‌گوید: «این کار بیشتر از 6ماه طول کشیده و از چوب پسته، عرعر، خباز و چوب گردو در کار استفاده شده و این تنوع در چوب به دلیل تنوع در رنگ‌های آنهاست. 84نوع درخت در ایران داریم که هرکدام یک پرده رنگ خاص دارند؛ چوب‌های کشورهایی مثل هند، چین، پاکستان و... نیز وجود دارد که اکثراً چربند و بعد از مدتی انگار که در کار هوا تزریق کرده باشید، حباب‌هایی روی کار تشکیل می‌شود. به همین دلیل نمی‌توان از آن چوب‌ها استفاده کرد.»
او ادامه می‌دهد: «گرچه ممکن است در کار معرق با کمبود رنگ در چوب‌ها مواجه شویم اما هیچ‌وقت چوب‌ها را رنگ نمی‌کنیم.»
این هنرمند معتقد است انرژی چوب به بیننده منتقل می‌شود. سال‌ها بعد هم با یک سمباده مثل روز اولش‌تر و تازه می‌شود. او می‌گوید: «انسان همیشه جوان نیست و بدون آنکه متوجه شود خودش را در روزهای پیری می‌بیند و می‌فهمد چه نعمتی را از دست داده اما هنر مانا و ماندگار است و برای روزهای پیری و کهنسالی دستت را می‌گیرد و از تنها بودن، بیکاری، نداشتن تحرک و از گرفتاری نجاتت می‌دهد.»

هیچ‌کس معرق را نمی‌شناسد
«ســید رامــتین میـــرعبداللهـــی» کوچک‌ترین هنرمند نگارخانه است. 13سال دارد و از تابستان 1395 کار معرق را شروع کرده است. او می‌گوید: «سال گذشته در مدرسه هنر معرق را به ما آموزش دادند، البته فقط روی تخته سه‌لایی نام‌هایی را برش می‌زدیم. تابستان که به کلاس معرق فرهنگسرا آمدم تازه متوجه شدم معرق واقعی به چه شکلی است!‌» او ادامه می‌دهد: «هیچ‌کدام از بچه‌های مدرسه اصلاً نمی‌دانند معرق چیست! شاید از هر 20نفر یک نفر اسمش را شنیده باشد. کاش در مدرسه هنرهای ایرانی را به ما یاد می‌دادند.»

با معرق کارآفرین شدم!
«نسرین رحیمی» یکی از اهالی محله 5 سالی است که تمام وقت و دغدغه‌اش را پای هنر معرق گذاشته است. او درباره شروع کارش با معرق می‌گوید: «یکی از دوستانم چوب‌ها را با اره کمانی‌ ریزی برش می‌داد و می‌گفت: معرق است! و تا قبل از آن اصلاً نمی‌دانستم معرق چیست. تا اینکه یک روز که می‌خواستم دخترم را در کلاس‌های فرهنگسرای معرفت ثبت‌نام کنم چشمم به کلاس‌های معرق افتاد. چند هفته‌ای رفتم و آمدم و با استاد مشورت کردم اما باز هم برای ثبت‌نام مردد بودم. خیالش را هم نمی‌کردم از پس این کار بربیایم و روزی ساعت‌هایم را با اره و چوب بگذرانم.»
او ادامه می‌دهد: «اما خودم را قانع کردم که می‌توانم. اوایل چوب‌ها را کج و کوله می‌بریدم و کار درست از آب در نمی‌آمد، دوباره و سه باره چوب‌ها را می‌بریدم و این‌قدر کار با چوب را دوست داشتم که تمام زحمت‌هایش را به جان خریدم و آن را ادامه دادم.»

آرامش همراه با شعف
هنرمندان این نگارخانه معتقدند معرق و لمس چوب برای افراد افسرده، افرادی که وقت‌کشی می‌کنند و از زمانشان به خوبی استفاده نمی‌کنند، افراد سیگاری و افرادی که مجنون یا پرخاشگر هستند توصیه می‌شود. کار با چوب و اره نوعی آرامش و شعف با خود به همراه دارد و البته نوعی اعتیاد! حاضرید ساعت‌ها پای کار بنشینید و حتی غذا نخورید اما به کارتان ادامه دهید! رحیمی می‌گوید: «روزهای اول استاد به بچه‌ها می‌گفت یک ساعت کار، 20 دقیقه استراحت اما زمان می‌گذشت و باورم نمی‌شد که ساعت‌هاست بدون آنکه از پشت میز بلند شوم به کارم ادامه داده‌ام و مرور زمان را متوجه نشدم.»

با تمرین استاد می‌شوید
علامه‌زاده تمام شاگردانش را مثل بچه‌هایش می‌داند و می‌گوید: «شاگردانم برایم ‌‌شأن و منزلتی ویژه دارند.» او درباره تمرین و برش اسامی و آیه‌های قرآنی می‌گوید: «اسامی خدا و ائمه حرمت و ارزشی والا دارد. این‌قدر با نثر و شعر و سخن بزرگان تمرین می‌کنیم تا به مرحله‌ای برسیم که دیگر هیچ نقصی در کارمان وجود نداشته باشد و بتوانیم بدون خط اسامی یا آیه‌های قرآنی را روی چوب به بهترین شکل پیاده کنیم.»
 او درباره معرق می‌گوید: «هر وسیله چوبی را می‌توان به شکل معرق تبدیل کرد. از جعبه قرآن، میز و صندلی و دکورهای چوبی خانه بگیر تا تابلوهای معرق‌کاری. معرق هنردست مردمان ایران زمین است و بیش از 5 هزار سال قدمت دارد. هنری کاملاً ایرانی که سال‌هاست مهجور مانده؛ بچه‌ها برای هر‌کاری ماه‌ها زحمت کشیده‌اند اما کار دست هنرمندان را همه درک نمی‌کنند.»
علامه‌زاده ادامه می‌دهد: «سال‌هاست پیشنهاد داده‌ام که درخت‌های بریده شده به دلیل پوسیدگی یا درخت‌هایی که به دلیل ساخت‌وساز قطع و در دارآباد زیر باد و باران رها می‌شود را به معرق‌کارها بدهند تا چوب‌ها ماندگار شوند اما هیچ‌وقت خبری از درختان نشد که نشد! ‌»
اهالی منطقه که به فراگیری این هنرهای ایرانی و قدیمی علاقه دارند می‌توانند به خانه فرهنگ نور، فرهنگسرای معرفت یا فرهنگسرای فردوس مراجعه کنند.



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code