منطقه 6

شاهنامه روی دیوارها

نویسنده: نیلوفر ذوالفقاری
یک سال می‌شود که اگر از پیاده‌روی خیابان کریمخان‌زند، کمی بعد از خیابان نجات‌اللهی به طرف میدان هفتم‌تیر بروید، نقاشی دیواری‌های داستان ‌واره‌ای را می‌بینید که مشابه آن کمتر در نقاط دیگر شهر دیده شده است...
1396/09/13
 یک سال می‌شود که اگر از پیاده‌روی خیابان کریمخان‌زند، کمی بعد از خیابان نجات‌اللهی به طرف میدان هفتم‌تیر بروید، نقاشی دیواری‌های داستان ‌واره‌ای را می‌بینید که مشابه آن کمتر در نقاط دیگر شهر دیده شده است. داستان‌هایی از شاهنامه در قالب نقاشی قهوه‌خانه‌ای یا خیالی‌نگاری بر این دیوارها نقش بسته است. محمدرضا فرزانه، خالق این تصاویر، استاد رشته نقاشی و از معدود بازماندگان نسل نقاشان قهوه‌خانه‌ای است. به بهانه طرح جدیدی که قرار است همین روزها در تقاطع خیابان‌های انقلاب و نجات‌اللهی اجرا کند، با این نقاش خلاق گفت‌وگو کرده‌ایم.

 نقاشی کسب و کار من است
محمدرضا فرزانه در سال 1339 متولد شده و از همان کودکی آنقدر به نقاشی علاقه داشته که هنوز هم بعضی از نقاشی‌های دوران کودکی‌اش را نگه داشته است. می‌گوید: «خانواده‌ام مخالفتی با علاقه من به نقاشی نداشتند اما اصرار داشتند هر رشته‌ای را انتخاب می‌کنم، تحصیلاتم را هم در همان زمینه ادامه دهم. وقتی نوجوان بودم در تبریز زندگی می‌کردیم و من دوره‌های طراحی را در این شهر گذراندم تا اینکه به اصفهان رفتم و آموزش‌ها را به شکل حرفه‌ای‌تر دنبال کردم.» ورود فرزانه به اصفهان او را به طرف نقاشی قهوه‌خانه‌ای هدایت می‌کند: «نقاشی‌های تالار اصلی هشت‌بهشت و چهلستون برایم جذابیت زیادی داشت. ساعت‌ها برای کشیدن این نقاشی‌ها زمان می‌گذاشتم و تجربه کسب می‌کردم. بعد با آثار استاد حسین قوللر آغاسی آشنا شدم و سراغ نقاشی قهوه‌خانه‌ای یا همان خیالی‌نگاری رفتم.» فرزانه با دقت از آثار استادان این رشته تقلید می‌کرده تا بتواند در این رشته حرفه‌ای شود. می‌گوید: «آن روزها هنوز دانشگاه‌ها به دلیل انقلاب فرهنگی تعطیل بودند و من برای امرارمعاش، به کشیدن تک‌چهره‌های قجری مشغول بودم.» هفت سال بعد فرزانه با ورود به دانشگاه هنر اصفهان در سال‌هایی که تحصیل در رشته‌های هنری مانند امروز ساده نبود، یادگیری آکادمیک این رشته را آغاز می‌کند. فرزانه می‌گوید: «در همه این سال‌ها هیچ‌وقت سراغ شغل دیگری نرفتم. هرچند کسب درآمد از راه هنر چندان ساده نیست اما من اصرار داشتم نقاشی را به‌عنوان حرفه و کسب و کار اصلی‌ام انتخاب کنم.»

تردید‌ها قبل از اجرای طرح
شهر پر است از دیوارهای سیمانی و خاکستری. کافی است هنرمندی با ذوق و انگیزه پیدا شود که بخواهد روی این دیوارهای بی‌روح رنگ بنشاند. فرزانه می‌گوید: «دیدن معدود نقاشی‌های دیواری که ایده‌های جدید دارند همیشه برایم جذاب بود اما تصور می‌کردم نقاشی دیواری در انحصار گروهی خاص است و هر هنرمندی نمی‌تواند وارد این فضا شود. بعد از اینکه خودم نقاشی دیواری را آغاز کردم متوجه شدم که خوشبختانه سازمان زیباسازی از ایده‌های نو استقبال می‌کند و تعداد جوانان هنردوست که به این کار مشغول هستند بی‌شمار است.» نخستین نقاشی دیواری این هنرمند، در طرح «صد دیوار، صد نقاش» سازمان زیباسازی، نوروز سال گذشته بر دیوارهای خیابان کریمخان‌زند نقش بسته است. فرزانه می‌گوید: «ایده من بازگو کردن قصه‌های شاهنامه روی دیوار بود. قبل از اجرای طرح‌‌ تردیدهایی وجود داشت و بعضی کارشناسان معتقد بودند نقاشی قهوه‌خانه‌ای نمی‌تواند در فضاهای شهری طرفدار پیدا کند. اما وقتی نقاشی‌ها تکمیل شد با استقبال شهروندان مواجه شدیم.» داستان‌های «رستم در نخجیرگاه»، «نخستین جنگ رستم با افراسیاب»، «لشکرکشی کیخسرو با افراسیاب» و «شعرخوانی فردوسی»، قصه‌هایی از شاهنامه هستند که فرزانه آنها را در قالب نقاشی دیواری برای شهروندان بیان کرده است. فرزانه می‌گوید: «با نوشتن چند بیت از اشعار فردوسی در کنار بعضی نقاشی‌ها، تلاش کرده‌ام بخش‌هایی از داستان را به زبان شعر برای شهروندان به نمایش بگذارم.» فرزانه معتقد است پیش از این نقاشی اصیل ایرانی به‌خصوص نقاشی قهوه‌خانه‌ای کمتر فرصتی برای دیده شدن از سوی مردم داشته چراکه بیشتر آثار این رشته سفارشی بوده است. می‌گوید: «کشیدن نقاشی دیواری در سبک قهوه‌خانه‌ای بهترین فرصت برای معرفی و زنده نگه داشتن این نوع هنر است. تجربه موفق استقبال از نقاشی‌های خیابان کریمخان‌زند نشان داد می‌توان از این راه هنر اصیل ایرانی را به شهروندان معرفی کرد.»

دیدار روزانه با مخاطبان
فرزانه معتقد است هرچند کشیدن مناظر طبیعی یا طرح‌های گرافیکی می‌تواند به در و دیوار شهر رنگ ببخشد، اما در میان این نقاشی‌ها می‌توان شهروندان را به دیدن نقاشی قهوه‌خانه‌ای و داستان‌های حماسی محبوب مهمان کرد. او می‌گوید: «اگر نقاشی قهوه‌خانه‌ای با کیفیت قابل قبولی اجرا شود می‌تواند طرفداران زیادی پیدا کند. سال‌ها قبل هنرمندان از این نقاشی‌ها برای بیان قصه‌های حماسی یا مذهبی در قهوه‌خانه‌ها و پاتوق‌های محلی استفاده می‌کردند. اما با ورود تلویزیون این مجالس کم‌کم برچیده شد و نقاشی قهوه‌خانه‌ای هم رو به فراموشی رفت.» فرزانه معتقد است آثار ارزشمند می‌تواند سلیقه هنری شهروندان را ارتقا و آنها را به دیدن تصاویر چشمنواز عادت دهد.
او می‌گوید: «وقتی مشغول کشیدن این تصاویر در خیابان کریمخان‌زند بودم، هر روز تعداد زیادی از شهروندان با کنجکاوی درباره نقاشی‌ها، سبک آنها و داستان‌های شاهنامه سؤال می‌کردند و بسیاری از آنها ایده‌های خلاقانه‌ای هم داشتند. این موضوع نشان می‌دهد شهروندان به محیط شهر خود بی‌تفاوت نیستند و به زیباسازی مناظر شهری علاقه دارند.» فرزانه می‌گوید که بعد از سال‌های طولانی حضور در جامعه هنری نقاشان، تجربه کشیدن نقاشی دیواری برای او متفاوت و دوستداشتنی بوده است: «اینکه هر روز بتوانی با مخاطبان آثارت رو در رو حرف بزنی و از نظرات آنها باخبر شوی بسیار ارزشمند و جذاب است. به همین دلیل نقاشی کشیدن روی دیوارهای شهر با نشستن در آتلیه شخصی و کشیدن نقاشی، حس و حال کاملاً متفاوتی دارد.» همین جذابیت انجام هنری در فضای شهری باعث شده فرزانه تصمیم بگیرد در هفته‌های آینده، قصه‌های دیگری از شاهنامه را بر دیوار خیابان نجات‌اللهی جنوبی بنشاند و به این‌ترتیب یکبار دیگر شهروندان منطقه ما را به دیدن تصاویری از داستان‌های فردوسی مهمان کند. 

محمدرضا فرزانه سال 1339 متولد شده و از کودکی آنقدر به نقاشی علاقه داشته که هنوز هم بعضی از نقاشی‌های دوران کودکی‌اش را نگه داشته است. نخستین نقاشی دیواری این هنرمند، در طرح «صد دیوار، صد نقاش» سازمان زیباسازی، نوروز سال گذشته بر دیوارهای خیابان کریمخان‌زند نقش بسته است.فرزانه معتقد است کشیدن نقاشی دیواری در سبک قهوه‌خانه‌ای بهترین فرصت برای معرفی و زنده نگه داشتن این نوع هنر است. تجربه موفق استقبال از نقاشی‌های خیابان کریمخان‌زند نشان داد می‌توان از این راه هنر اصیل ایرانی را به شهروندان معرفی کرد.




ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code